Notes

ವಿಭಾಗ 1: ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿಧಗಳು (ಚಂಡಮಾರುತ, ಪ್ರವಾಹ) (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

1. ಪೀಠಿಕೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳ ಅರ್ಥ:

• ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳು, ಅವುಗಳ ಕಾರಣಗಳು, ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳು ಮಾನವ ಜೀವ, ಆಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.
• ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳ ಅರ್ಥ: ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಮಾನವ ಜೀವ, ಆಸ್ತಿ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುವ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಿಕೋಪಗಳು: ಚಂಡಮಾರುತಗಳು, ಪ್ರವಾಹಗಳು, ಭೂಕುಸಿತಗಳು, ಕರಾವಳಿ ಸವಕಳಿ, ಭೂಕಂಪಗಳು.

2. ಚಂಡಮಾರುತ (Cyclone):

• ಅರ್ಥ: ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಕಡಿಮೆ ವಾಯು ಒತ್ತಡದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬಲವಾದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಕೋಪ.
• ಕಾರಣಗಳು: ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು, ಕಡಿಮೆ ವಾಯು ಒತ್ತಡ ನಿರ್ಮಾಣ, ವೇಗವಾದ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ, ಉಷ್ಣವಲಯದ ವಾತಾವರಣ.
• ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಮನೆಗಳ ನಾಶ, ಬೆಳೆ ಹಾನಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾನಿ, ಜೀವಹಾನಿ, ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ.
• ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು: ಒಡಿಶಾ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಗುಜರಾತ್.

3. ಪ್ರವಾಹ (Flood):

• ಅರ್ಥ: ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಅಥವಾ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಮಿತಿಮೀರಿ ಹರಿದು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರವಾಹ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕಾರಣಗಳು: ಅಧಿಕ ಮಳೆ, ನದಿಗಳ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಏರಿಕೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಒಡೆಯುವುದು, ಅರಣ್ಯ ನಾಶ, ನೀರಿನ ಸರಿಯಾದ ಹರಿವಿನ ಕೊರತೆ.
• ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳ ನಾಶ, ಜನರ ಸ್ಥಳಾಂತರ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ಹರಡುವಿಕೆ, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳ ಹಾನಿ, ಜೀವ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ನಷ್ಟ.
• ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು: ಅಸ್ಸಾಂ, ಬಿಹಾರ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ನದಿ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು.

ವಿಭಾಗ 2: ಭೂಕುಸಿತ, ಕರಾವಳಿ ಸವಕಳಿ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳು (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

4. ಭೂಕುಸಿತ (Landslide):

• ಅರ್ಥ: ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಬಂಡೆಗಳು ಜಾರಿಬೀಳುವ ಘಟನೆ.
• ಕಾರಣಗಳು: ಅಧಿಕ ಮಳೆ, ಅರಣ್ಯನಾಶ, ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಭೂಕಂಪಗಳು.
• ಪರಿಣಾಮಗಳು: ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತ, ಮನೆಗಳ ಧ್ವಂಸ, ಜೀವಹಾನಿ, ಪರಿಸರ ಹಾನಿ.
• ಭೂಕುಸಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು: ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು, ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶ, ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು.

5. ಕರಾವಳಿ ಸವಕಳಿ (Coastal Erosion):

• ಅರ್ಥ: ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಕರಾವಳಿಯ ಭೂಭಾಗ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
• ಕಾರಣಗಳು: ಬಲವಾದ ಅಲೆಗಳು, ಚಂಡಮಾರುತಗಳು, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ ಏರಿಕೆ, ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು.
• ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಕರಾವಳಿ ಭೂಮಿ ನಷ್ಟ, ಮೀನುಗಾರರ ವಸತಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ, ಪರಿಸರ ಅಸಮತೋಲನ, ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ.
• ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುವ ರಾಜ್ಯಗಳು: ಕೇರಳ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಗುಜರಾತ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ.

6. ಭೂಕಂಪ (Earthquake):

• ಅರ್ಥ: ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಚಲನೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸುವ ಘಟನೆ.
• ಕಾರಣಗಳು: ಭೂಪಟಲದ ಚಲನೆ, ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಭೂಗರ್ಭದ ಒತ್ತಡ ಬಿಡುಗಡೆ.
• ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಕಟ್ಟಡಗಳ ಕುಸಿತ, ಜೀವಹಾನಿ, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಹಾನಿ, ಬೆಂಕಿ ಅವಘಡಗಳು, ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಅಡಚಣೆ.
• ಭೂಕಂಪ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು: ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶ, ಕಚ್ (ಗುಜರಾತ್), ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು.

ವಿಭಾಗ 3: ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

7. ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆ (Disaster Management):

• ಅರ್ಥ: ವಿಕೋಪಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಜನರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮಗಳು.
• ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹಂತಗಳು:
  • ಸಿದ್ಧತೆ (Preparedness): ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು, ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು, ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
  • ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ (Response): ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಪೂರೈಕೆ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆಶ್ರಯ.
  • ಪುನರ್ವಸತಿ (Rehabilitation): ಮನೆಗಳ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ, ಜೀವನೋಪಾಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು.
  • ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ (Mitigation): ಅಪಾಯ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮಗಳು, ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.

8. ವಿಕೋಪಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು:

• ಸಾಮಾಜಿಕ: ಜನರ ಸ್ಥಳಾಂತರ, ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ.
• ಆರ್ಥಿಕ: ಆಸ್ತಿ ನಷ್ಟ, ಕೃಷಿ ಹಾನಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಷ್ಟ.
• ಪರಿಸರ: ಅರಣ್ಯ ನಾಶ, ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕುಗ್ಗುವುದು.

9. ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು:

• ದೂರ ಸಂವೇದಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Remote Sensing): ವಿಕೋಪಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಪ್ರವಾಹ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿ, ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ.
• GIS (Geographical Information System): ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಕೆ, ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆ, ನಗರ ಯೋಜನೆ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆ.

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

2 ಅಂಕಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

• ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪ ಎಂದರೇನು?
• ಚಂಡಮಾರುತ ಎಂದರೇನು?
• ಭೂಕುಸಿತ ಎಂದರೇನು?
• ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆ ಎಂದರೇನು?
• ಕರಾವಳಿ ಸವಕಳಿ ಎಂದರೇನು?

4 ಅಂಕಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

• ಪ್ರವಾಹಗಳ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
• ಭೂಕಂಪದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.
• ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
• ದೂರ ಸಂವೇದಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

6 ಅಂಕಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

• ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
• ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹಂತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
• ಭೂಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಸವಕಳಿಯ ಕಾರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
• ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

ಒಂದು ಅಂಕದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು (ನೆನಪಿನ ಸಾರಾಂಶ):

• ಚಂಡಮಾರುತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವುದು - ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ
• ಭೂಕುಸಿತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವುದು - ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ
• ಕರಾವಳಿ ಸವಕಳಿ - ಸಮುದ್ರ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವುದು
• ಭೂಕಂಪದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ - ಭೂಪಟಲ ಚಲನೆ
• ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ - GIS ಮತ್ತು Remote Sensing
• ಭಾರತದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಸಂಸ್ಥೆ - ISRO
• ಸಾರಾಂಶ: ಚಂಡಮಾರುತ, ಪ್ರವಾಹ, ಭೂಕುಸಿತ, ಕರಾವಳಿ ಸವಕಳಿ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳು ಪ್ರಮುಖ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳು. ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಿದ್ಧತೆ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ಪುನರ್ವಸತಿ ಮತ್ತು ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ ಹಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.