ಪ್ರವಾಹ ಕಾಲುವೆಗಳು: ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರ ನೀರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ (ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಲ್ಲ). ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಕಾಲುವೆಗಳು: ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಮೂಲಕ ವರ್ಷವಿಡೀ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ.

ಮನೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆ. ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗು ಗುಂಡಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ. ಕೃಷಿ ಹೊಂಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ. ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಂಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ.

ಇದನ್ನು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ತೆಲಂಗಾಣದ ನಂದಿಕೊಂಡ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 8.30 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದು ಒಡಿಶಾದ 'ಕಣ್ಣೀರಿನ ನದಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಹಾನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ಅಣೆಕಟ್ಟಾಗಿದೆ (4,801 ಮೀಟರ್).

ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಹಾರದ ಬೇಡಿಕೆ ಪೂರೈಸಲು. ಮಳೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಿಂದ ಕೃಷಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗಾಗಿ.

ಈ ನದಿಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೀವಹಾನಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಕೋಸಿ ನದಿಯಿಂದಾಗುವ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ. ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ.

ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆಯಾದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪೂರೈಸಲು ಸಹಕಾರಿ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಳು ತುಂಬುವುದರಿಂದ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಕೆರೆಗಳು ಬೇಗನೆ ಒಣಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳು.

ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವುದು. ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಜೀವ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಹಾನಿ ತಪ್ಪಿಸುವುದು. ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಗೃಹ ಬಳಕೆಗೆ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು. ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಪೋಷಣೆ. ಒಳನಾಡು ನೌಕಾಯಾನ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ.

ಇದು ಸಟ್ಲೆಜ್ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಕ್ರಾ ಮತ್ತು ನಂಗಲ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿವೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರವಾದ ನೇರ ಗುರುತ್ವ ಅಣೆಕಟ್ಟು (226 ಮೀ). ಇದರ ಜಲಾಶಯವನ್ನು 'ಗೋವಿಂದ ಸಾಗರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 14.6 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಬಹುಪಯೋಗಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಿಲೈಯಾ, ಮೈಥಾನ್, ಕೋನಾರ್ ಮತ್ತು ಪಾಂಚೆಟ್ ಹಿಲ್ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೊಕಾರೊ, ಚಂದ್ರಾಪುರ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 4.5 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಿದೆ.

ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬಹುಪಯೋಗಿ ನದಿ ಕಣಿವೆ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ (ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಗರ). ನಾರಾಯಣಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ (ಬಸವ ಸಾಗರ). ಇದು ವಿಜಯಪುರ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ರಾಯಚೂರು, ಕಲಬುರಗಿ ಮತ್ತು ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲದ ಮರುಪೂರಣಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ. ನೀರಿನ ತೀವ್ರ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ: ಶಿವನಸಮುದ್ರ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಜೋಗ್, ಭದ್ರಾ, ಕಾಳಿ, ಸೋಪಾ. ತಮಿಳುನಾಡು: ಮೆಟ್ಟೂರು, ಪೈಕಾರ, ಪೆರಿಯಾರ್, ಕೊಡಯಾರ್. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ: ರಿಹಾಂಡ್ ಯೋಜನೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ: ಕೋಯ್ನಾ, ಪೂರ್ಣಾ, ವೈತರ್ಣ. ಗುಜರಾತ್: ಉಕಾಯ್, ಕಡನ.

ಹಿಮಾಲಯದ ನದಿಗಳು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿದ್ದು, ವರ್ಷವಿಡೀ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನದಿಗಳು ಹಂಗಾಮಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಆಧುನಿಕ ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಕೊಳವೆ ಬಾವಿ ನೀರಾವರಿಯ ಹೆಚ್ಚಳ. ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಳು ತುಂಬುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕೊರತೆ. ಕೆರೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅತಿಕ್ರಮಣ. ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವುದು.

ಒಡಿಶಾದ ಮಹಾನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು. ಸುಮಾರು 2.54 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸುವುದು. ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನೌಕಾಯಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.

ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವುದು. ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನ ತರುವುದು. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣೆಯ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.

ಮಳೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ (ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು). ಭೂರೂಪಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ (ಪರ್ವತ, ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ). ಶಿಲಾಪದರಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಏರುಪೇರು.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ರಾಯಚೂರು, ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕರ್ನೂಲು ಮತ್ತು ಮಹಬೂಬ್ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು.

ಇದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ (ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ). ಹನುಮಾನ್ ನಗರ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಶೇ. 50 ರಷ್ಟು ನೇಪಾಳಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅರಣ್ಯ ನಾಶ. ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮುಳುಗಡೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಸಮಸ್ಯೆ. ಪರಿಸರವಾದಿಗಳ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ವಿವಾದ.

ಕರ್ನಾಟಕವು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯ. ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶಿವನಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ (1902) ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಈ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಭಾವವನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲು ಏಕೈಕ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳು ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟದ ಮರುಪೂರಣ: ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಇಂಗಿಸುವುದರಿಂದ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಜಲಕ್ಷಾಮದ ನಿವಾರಣೆ: ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ: ಲವಣಾಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಲ್ಲ: ಇದು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಮತ್ತು ಸರಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ವಿಧಾನಗಳು: ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆ: ಮನೆಯ ಚಾವಣಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ನೀರನ್ನು ಪೈಪ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಶೋಧಿಸಿ ತೊಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು. ಇಂಗು ಗುಂಡಿಗಳು: ನೀರು ಹರಿಯುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನೀರನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವುದು. ಕೃಷಿ ಹೊಂಡಗಳು: ರೈತರು ತಮ್ಮ ಜಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮಳೆ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಂಗಳು: ಸಣ್ಣ ತೊರೆ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನೀರು ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ: ಬಾವಿ ನೀರಾವರಿ: ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಶೇ. 60 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ತೆರೆದ ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಗಳು (ಶೇ. 59.70) ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಗಂಗಾ ಬಯಲು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಕಾಲುವೆ ನೀರಾವರಿ: ಬಾವಿ ನೀರಾವರಿಯ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಶೇ. 16.50). ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಕಾಲುವೆ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕೆರೆ ನೀರಾವರಿ: ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ವಿಧಾನ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಶಿಲಾಪದರವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಕರ್ನಾಟಕ) ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಹುಪಯೋಗಿ ನದಿ ಕಣಿವೆ ಯೋಜನೆಗಳು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ: ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ನಿರಂತರ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು-ಮೂರು ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ: ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ: ದಾಮೋದರ್, ಕೋಸಿ ಮತ್ತು ಮಹಾನದಿಯಂತಹ ನದಿಗಳಿಂದಾಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಸುತ್ತ ಅರಣ್ಯ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ತಡೆಯಲು ಸಹಕಾರಿ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆ: ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದರಿಂದ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ: ಸುಂದರವಾದ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಆದಾಯ ತರುತ್ತವೆ. ಕುಡಿಯುವ ನೀರು: ಸಮೀಪದ ನಗರ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತವು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅಗಾಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಸ್ಥಾನ: ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಪಾಲು ಶೇ. 13.90 ರಷ್ಟಿದೆ. ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 410 ಬಿಲಿಯನ್ ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡುಗೆ: ಶಿವನಸಮುದ್ರ, ಶರಾವತಿ, ಕಾಳಿ ಮತ್ತು ಆಲಮಟ್ಟಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು: ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಶೈಲಂ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟೂರು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕೋಯ್ನಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಿಹಾಂಡ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಜಾಲ: ದೇಶದ ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಇದು ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ.

ಭಾಕ್ರಾ-ನಂಗಲ್: ಇದು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಸಟ್ಲೆಜ್ ನದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರವಾದ (226 ಮೀ) ನೇರ ಗುರುತ್ವ ಅಣೆಕಟ್ಟು. ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಇದು ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. ಗೋವಿಂದ ಸಾಗರ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯ. ಹಿರಕುಡ್: ಇದು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಮಹಾನದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ (4,801 ಮೀ) ಅಣೆಕಟ್ಟು. ಇದು ಒಡಿಶಾದ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶ: ಎರಡೂ ಯೋಜನೆಗಳು ದೇಶದ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ.

ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ: ನೀರಾವರಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಳೆಯಿಲ್ಲದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯಬಹುದು, ಇದು ಒಟ್ಟು ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬೆಳೆಗಳು: ನೀರಾವರಿ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಾದ ಕಬ್ಬು, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ: ರೈತರು ಮಳೆಯ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಬೆಳೆ ವಿಫಲವಾಗುವ ಭೀತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ: ಹನಿ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ತುಂತುರು ನೀರಾವರಿಯಂತಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಇದು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಸಮಸ್ಯೆಗಳು: ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅರಣ್ಯ ನಾಶ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಸಮಸ್ಯೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಲವಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು. ಪರಿಹಾರಗಳು: ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುನರ್ವಸತಿ ಯೋಜನೆಗಳು, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮರು ಅರಣ್ಯೀಕರಣ, ನೀರಿನ ಮಿತವ್ಯಯ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವ ಕ್ರಮಗಳು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲ ನೀತಿಗಳ ಜಾರಿ. ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ. ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಅನುದಾನ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳ ಘೋಷಣೆ. ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವ ಕಾನೂನುಗಳ ಜಾರಿ.