ಒಂದೇ ಸಾಕೆಟ್‌ಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ (Power rating) ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಮಂಡಲವು ಅತಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಅತಿಭಾರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅನೇಕ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಾರದು.

ಸೋಲೆನಾಯ್ಡ್‌ನ ಪ್ರತಿ ಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವು ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಸುರುಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಉಳಿದ ಸುರುಳಿಗಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ (Additive effect). ಆದ್ದರಿಂದ ಸುರುಳಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ (N) ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಬಲತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೋಲೆನಾಯ್ಡ್‌ನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೃದು ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡನ್ನು ಇಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಹರಿಸಿದಾಗ ಅದು ಪ್ರಬಲ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಬ್ಬಿಣದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಲು ಮತ್ತು ಮೋಟಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಎಡಗೈ ಹೆಬ್ಬೆರಳು, ತೋರುಬೆರಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿ ಹಿಡಿದಾಗ; ತೋರುಬೆರಳು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕನ್ನು, ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಹೆಬ್ಬೆರಳು ವಾಹಕದ ಚಲನೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಮೇಲೆ ವರ್ತಿಸುವ ಬಲದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ 'ಲಂಬವಾಗಿ' (Perpendicular) ಅಂದರೆ 90^° ಕೋನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ವಾಹಕದ ಮೇಲೆ ವರ್ತಿಸುವ ಬಲವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಾಹಕದ ಮೇಲಿನ ಬಲವು (F) ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ನೇರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ: (i) ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ (I), (ii) ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ತೀವ್ರತೆ (B), ಮತ್ತು (iii) ವಾಹಕದ ಉದ್ದ (l). ಇದನ್ನು F ∝ BIl ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಬಹುದು.

ಹೌದು, ವಾಹಕದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖಗೊಳಿಸಿದರೆ (Reverse), ವಾಹಕದ ಮೇಲೆ ವರ್ತಿಸುವ ಬಲದ ದಿಕ್ಕು ಕೂಡ ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಲದ ದಿಕ್ಕು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರಿಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸುವ ವಾಹಕವು ಬಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.

ಲೋಹದ ಮೈ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿರುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸೋರಿಕೆಯಾದಾಗ, ಭೂಸಂಪರ್ಕ ತಂತಿಯು ಆ ವಿದ್ಯುತ್‌ಗೆ 'ಕಡಿಮೆ ರೋಧದ ಹಾದಿ'ಯನ್ನು (Low resistance path) ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ನೇರವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ರವಾನೆಯಾಗಿ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ತೀವ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಆಘಾತವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ.

ಸಜೀವ ತಂತಿ (Live wire) ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥ ತಂತಿಗಳು (Neutral wire) ನೇರವಾಗಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಹ್ರಸ್ವಮಂಡಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ತಂತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಾಹಕ ಹೊದಿಕೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದಾಗ ಅಥವಾ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷವಿದ್ದಾಗ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಫ್ಯೂಸ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವು ನಿಗದಿತ ಮಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, 'ಜೌಲನ ತಾಪನ ನಿಯಮದಂತೆ' (Joule's Law of Heating) ಫ್ಯೂಸ್ ತಂತಿಯು ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತಗೊಂಡು ಉಪಕರಣಗಳು ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ಮಾನವನ ದೇಹದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾದ ಹೃದಯ (Heart) ಮತ್ತು ಮೆದುಳು (Brain)ಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ರೋಗನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. MRI ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಈ ಅಂಗಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದು ರೋಗಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಂತೀಯ ಬಲರೇಖೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

ಓಯೆರ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ಅವರ ಪ್ರಯೋಗ:

ಒಂದು ವೇಳೆ ಎರಡು ಬಲರೇಖೆಗಳು ಛೇದಿಸಿದರೆ, ಆ ಛೇದನ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯನ್ನು ಇರಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಸೂಜಿಯು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಂತೀಯ ಬಲರೇಖೆಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಛೇದಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ನೇರ ವಾಹಕದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ:

ಬಲಗೈ ಹೆಬ್ಬೆರಳ ನಿಯಮ: "ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ನೇರ ವಾಹಕವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಬಲಗೈನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿರುವುದಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ನಿಮ್ಮ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ವಾಹಕದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಉಳಿದ ಬೆರಳುಗಳು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಲರೇಖೆಗಳ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ." ಇದನ್ನು 'ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಕಾರ್ಕ್ ಸ್ಕ್ರೂ ನಿಯಮ' (Maxwell’s corkscrew rule) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪರಿನಾಳಿಕೆಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ:

ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಸುರುಳಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಿಂದುವು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸುರುಳಿಯ ಕೇಂದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸಿದಂತೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವೃತ್ತಗಳ ಚಾಪಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಸುರುಳಿಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಬಲರೇಖೆಗಳು ಸರಳ ರೇಖೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಸುರುಳಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವೂ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಯೋಗದ ವಿವರಣೆ:

ಫ್ಲೆಮಿಂಗನ ಎಡಗೈ ನಿಯಮ: ನಿಮ್ಮ ಎಡಗೈನ ಹೆಬ್ಬೆರಳು, ತೋರುಬೆರಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿರುವಂತೆ ಚಾಚಿದಾಗ:

1. ಅಂಶಗಳು: ಬಲವು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. 2. ಗರಿಷ್ಠ ಬಲ: ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿದ್ದಾಗ (90° ಕೋನ) ವಾಹಕವು ಅನುಭವಿಸುವ ಬಲದ ಪ್ರಮಾಣವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ:

ತಂತಿಗಳ ವಿವರಣೆ ಪಟ್ಟಿ:

ಹ್ರಸ್ವ ಮಂಡಲ: ಸಜೀವ ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥ ತಂತಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ರೋಧವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವು ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹ್ರಸ್ವ ಮಂಡಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಲೋಹದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿರುವ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ (ಇಸ್ತ್ರಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಫ್ರಿಜ್) ವಿದ್ಯುತ್ ಸೋರಿಕೆಯಾದಾಗ, ಭೂಸಂಪರ್ಕ ತಂತಿಯು ಆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ರೋಧದ ಪಥದ ಮೂಲಕ ಭೂಮಿಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬಳಕೆದಾರನ ದೇಹದ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಆಘಾತದಿಂದ (Shock) ರಕ್ಷಣೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಅತಿಭಾರ: ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲವು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಸೆಳೆದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಕಾರಣಗಳು: 1. ಒಂದೇ ಸಾಕೆಟ್‌ಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು. 2. ಪೂರೈಕೆ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬರುವುದು.

ಒಂದು ವೇಳೆ ಎರಡು ಕಾಂತೀಯ ಬಲರೇಖೆಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಛೇದಿಸಿದರೆ, ಆ ಛೇದಿಸುವ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಂತ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದರಿಂದ ಬಲರೇಖೆಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಛೇದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸುವ ವಾಹಕದಿಂದ ದೂರ ಹೋದಂತೆ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಏಕಕೇಂದ್ರೀಯ ವೃತ್ತಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಬಲತೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ (ವಿಲೋಮ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ).

ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಉದ್ದವಾದ ನೇರ ಸೋಲೆನಾಯ್ಡ್‌ನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯ ಬಲರೇಖೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾಂತರವಾಗಿರುವ ಸರಳ ರೇಖೆಗಳಂತಿರುತ್ತವೆ. ಇದರರ್ಥ ಸೋಲೆನಾಯ್ಡ್‌ನ ಒಳಭಾಗದ ಎಲ್ಲಾ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಏಕರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ (Uniform). ಸೋಲೆನಾಯ್ಡ್‌ನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಬಲತೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಾಹಕದ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟವು (ಅಥವಾ ಅದರ ಮೇಲೆ ವರ್ತಿಸುವ ಬಲವು) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ: (1) ವಾಹಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಪ್ರಮಾಣ. (2) ಬಳಸಿದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಬಲತೆ. (3) ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕಿನ ನಡುವಿನ ಕೋನ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಲಂಬವಾಗಿದ್ದಾಗ (90 ಡಿಗ್ರಿ ಕೋನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ) ವಾಹಕದ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟವು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ.