ಇವರು ಸಮಾಜವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು. ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ವಿಧವಾ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಅಂತರಜಾತಿ ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಲು ಶ್ರಮಿಸಿದರು.

ಇದು ಅನ್ಯ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೋದವರನ್ನು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಕರೆತರುವ ಮೂಲಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು.

"ಏಳಿ, ಎದ್ದೇಳಿ, ಗುರಿ ಮುಟ್ಟುವ ತನಕ ನಿಲ್ಲದಿರಿ" ಎಂಬ ಕರೆ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ತುಂಬಿತು. ಯುವಜನತೆ ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಬೋಧಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೀಳರಿಮೆ ಬಿಟ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಬದುಕುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ದೇಶಸೇವೆಯೇ ಪರಮಧರ್ಮ ಎಂದು ಬೋಧಿಸಿದರು. ಬಡವರ ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಗುಣವನ್ನು ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದರು.

ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಮೌಢ್ಯಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿತು. ಏಕದೇವೋಪಾಸನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗಣಿತವನ್ನು ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸಿತು. ವಿಧವಾ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿತು. ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿತು.

"ಭಾರತ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ" ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕಿಡಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿತು. ಸ್ವದೇಶಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ಮಂತ್ರ ಸಾರಿತು. ವೇದಗಳ ಕಾಲದ ಉದಾತ್ತ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರಿತು. ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿತು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ 'ದಯಾನಂದ ಆಂಗ್ಲೋ ವೇದಿಕ್' ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.

ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ತತ್ವಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಮಾನ ಮೂಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಂಗಮದ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದರು. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು. ಹೋಂ ರೂಲ್ ಚಳವಳಿಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯರ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು.

ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಹೊಸ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 'ಒಂದೇ ಜಾತಿ, ಒಂದೇ ಮತ, ಒಬ್ಬನೇ ದೇವರು' ಎಂಬ ತತ್ವದ ಮೂಲಕ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಬುಡವನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸಿದರು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದರು. ಅವರು ನಡೆಸಿದ ವೈಕಂ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ತುಂಬಿದರು.

ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೊರೆ ಹೋದರು. ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೋಧನೆಗಾಗಿ ಅಲಿಘರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದನ್ ಆಂಗ್ಲೋ-ಓರಿಯಂಟಲ್ ಕಾಲೇಜು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉರ್ದುವಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನದ ಹರಡುವಿಕೆಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮಾಜದ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು.

ಇದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಏಕದೇವೋಪಾಸನೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿತು. ಅಂತರಜಾತಿ ವಿವಾಹಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧವಾ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿತು. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತಾ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಜನಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿತು. ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನಾಥರಿಗೆ ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ನೀಡಿತು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಅವರ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿತು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಬದಲು ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೆಸೆಯಲು ಜನರಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕಿರಬೇಕೆಂದು ಹೋರಾಡಿದರು. ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೌಢ್ಯಗಳಿಂದ ಹೊರಬರಲು ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಸಾರಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದರು.

19ನೇ ಶತಮಾನದ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದವು. ರಾಜಾ ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್ ಅವರು 'ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ'ಯಂತಹ ಕ್ರೂರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದರು. ಈಶ್ವರಚಂದ್ರ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ ಮತ್ತು ಎಂ.ಜಿ. ರಾನಡೆಯಂತಹ ಸುಧಾರಕರು ವಿಧವಾ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಜ್ಯೋತಿಬಾ ಫುಲೆ ಮತ್ತು ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಅವರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸ್ತ್ರೀ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದರು. ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿಯವರು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೂ ವೇದಾಧ್ಯಯನದ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ಸಾರಿ ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಅನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಅವರಂತಹ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೋಂ ರೂಲ್ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿತು. ಪೆರಿಯಾರ್ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ವಿವಾಹದ ಆಯ್ಕೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿರಬೇಕೆಂದು ಹೋರಾಡಿದರು. ಹೀಗೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಚಳವಳಿಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಸಬಲೀಕರಣದತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಸಿದವು.

ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಭಾರತೀಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಭರವಸೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದರು. 1893ರಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದ ಉದಾತ್ತ ತತ್ವಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ 'ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್' ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಸೇವೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ವಿವೇಕಾನಂದರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಮೌಢ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿ, ಮಾನವ ಸೇವೆಯೇ ಮಾಧವ ಸೇವೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸಿದರು. ಭಾರತದ ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಬೌದ್ಧಿಕ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರಿಗೆ ಭಾರತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಇವರ ಸಂದೇಶಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿವೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಮತ್ತು ದಲಿತ ವರ್ಗಗಳ ಏಳಿಗೆಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಇಬ್ಬರು ಸುಧಾರಕರ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು. ನಾರಾಯಣ ಗುರುಗಳು ಕೇರಳದ ಈಳವ ಸಮುದಾಯದಂತಹ ಶೋಷಿತ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. 'ಒಂದೇ ಜಾತಿ, ಒಂದೇ ಮತ, ಒಬ್ಬನೇ ದೇವರು' ಎಂಬ ಅವರ ಮಂತ್ರವು ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿತು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇ.ವಿ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ (ಪೆರಿಯಾರ್) ಅವರು 'ಆತ್ಮಗೌರವ ಚಳವಳಿ'ಯ ಮೂಲಕ ಶೋಷಿತರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ನಾಸ್ತಿಕವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಜನರಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಮಹಿಳಾ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ಮುಕ್ತ ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಇವರ ಹೋರಾಟಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾದವು.

ಆರ್ಯ ಸಮಾಜವು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿತು. ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 'ದಯಾನಂದ ಆಂಗ್ಲೋ ವೇದಿಕ್' (DAV) ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಎರಡನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆರ್ಯ ಸಮಾಜವು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದವರಿಗೂ ವೇದಾಧ್ಯಯನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತು. ವಿಧವಾ ವಿವಾಹವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ತರಲು ಶ್ರಮಿಸಿತು. 'ಶುದ್ಧಿ ಚಳವಳಿ'ಯ ಮೂಲಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಏಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಇವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ದ್ವಿಮುಖ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿತು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಯುರೋಪಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯಂತಹ ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳು ಪರಿಚಯವಾದವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯಂತಹ ಕೆಡುಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದು ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿತು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಭಾರತೀಯರ ವರ್ಗವೊಂದು ದೇಶದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು. ಇದು ಮುಂದೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾರತೀಯರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆ ಮೂಡಿತು. ಹೀಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಯುಗಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಕವಾಯಿತು.