ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರು 'Planned Economy for India' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು.

ಬಡವ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ನಡುವಿನ ಅಸಮಾನತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು. ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವುದು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ತಲಾ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 1951 ರಿಂದ ಐದು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಲಯಗಳು ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆತಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಶಿಶು ಮರಣ ದರ ಮತ್ತು ತಾಯಂದಿರ ಮರಣ ದರಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿವೆ.

ಯೋಜನೆಗಳ ಆರಂಭದ 20 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ ಕೇವಲ ಶೇ. 3.5 ರಷ್ಟಿತ್ತು. ನಂತರದ 20 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಶೇ. 5 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 2001-2010ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಶೇ. 7.3 ರ ದಾಖಲೆಯ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.

ಹೆಚ್ಚು ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ತಳಿಗಳ (HYV) ಬಿತ್ತನೆ ಬೀಜಗಳ ಬಳಕೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು, ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಸಮರ್ಪಕ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ. ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ನಿರಂತರ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ. ಸುಧಾರಿತ ಕೃಷಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯ. ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ 'ಚಿಂತಕರ ಚಾವಡಿ'ಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಕಾರಿ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು. ತಳಮಟ್ಟದಿಂದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದು. ದೇಶದ ಭದ್ರತೆಯ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು. ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು.

1950-51ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಕೊಡುಗೆ ಶೇ. 50 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು, ಈಗ ಅದು ಶೇ. 18.3 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಸೇವಾ ವಲಯವು ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಶೇ. 59 ರಷ್ಟು ಗರಿಷ್ಠ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಪಾಲು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಭಾರತವು ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿಂದ ಸೇವಾ ಪ್ರಧಾನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಯೋಗದ ದೈನಂದಿನ ಆಡಳಿತವನ್ನು CEO ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳಿಂದ ಇವರು ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆಯೋಗದ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳ ಜಾರಿಗೆ ಇವರು ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಬಡತನದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಡವ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ನಡುವಿನ ಆದಾಯದ ಅಸಮಾನತೆಯು ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗವು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಕರಡು ಯೋಜನೆಗೆ ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ ಅಂತಿಮ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕಡಿಮೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ರೈತರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿ ಅವರು ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡರು. ಕೃಷಿ ಒಂದು ಲಾಭದಾಯಕ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು.

ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರೆ, ಸದಾ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯು ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು 1934 ರಲ್ಲಿ ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1950 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗವು 1951 ರಿಂದ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಮೊದಲ ಯೋಜನೆಯು ಕೃಷಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರೆ, ನಂತರದ ಯೋಜನೆಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ, ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದವು. 1951 ರಿಂದ 2017 ರವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು 12 ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಜಾರಿಯಾದವು. ಈ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು ಆರಂಭದ ಶೇ. 3.5 ರಿಂದ ಶೇ. 7 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 1970 ರಲ್ಲಿ 108 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಇದ್ದದ್ದು 2021-22 ರಲ್ಲಿ 315.7 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಗೆ ಏರಿತು. ಇದು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಾಧಿಸಿದ ಅಗಾಧ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಗಳ ಒಂದು ಮಿತಿಯಾಗಿದೆ.

ನೀತಿ ಆಯೋಗವು (National Institution for Transforming India) ಜನವರಿ 1, 2015 ರಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಇದರ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದು, ಒಬ್ಬರು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ (CEO) ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಇದು 'ತಳಮಟ್ಟದಿಂದ ಯೋಜನೆ'ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: 1) ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಚೌಕಟ್ಟು, 2) ಸಹಕಾರಿ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, 3) ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, 4) ಚಿಂತಕರ ಚಾವಡಿ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ. ಇದು ಅಟಲ್ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮಿಷನ್ ಮೂಲಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗವು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೇರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನೀತಿ ಆಯೋಗವು ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಪಾಲುದಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

1967-70ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೀಘ್ರ ಹೆಚ್ಚಳವೇ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಯೆಂದರೆ ಭಾರತವು ಆಹಾರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದು. ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಭತ್ತದ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ದಾಖಲೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ರಸಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ಬೀಜಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರೈತರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯಮಗಳು ಬೆಳೆದವು. ಸುಗ್ಗಿ ನಂತರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆಯೂ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದು ಇದರ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿವೆ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು 'ಸದಾ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ'ಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು.

ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಕಾಸವು 1950 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆಯಿತು. 1951-56 ರ ಮೊದಲ ಯೋಜನೆಯು ಕೃಷಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿತು. 1960 ರ ದಶಕದ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯು ದೇಶವನ್ನು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿತು. 1950 ರಿಂದ 1970 ರವರೆಗೆ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ ಶೇ. 3.5 ರಷ್ಟಿತ್ತು (ಇದನ್ನು 'ಹಿಂದೂ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು). 1980 ರ ನಂತರ ಇದು ಶೇ. 5 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 2000 ದ ನಂತರ ಭಾರತವು ಸೇವಾ ವಲಯದ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಶೇ. 7 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿ ಜಗತ್ತಿನ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. 2014 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 2015 ರಲ್ಲಿ ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಉದಯವು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಯುಗವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.

19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಕೇವಲ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಾನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜನರು ಎದುರಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. 'ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯ'ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಜನರ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಶ್ರೀಮಂತರಿಂದ ತೆರಿಗೆ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿ ಬಡವರಿಗೆ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬಡತನ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಅನಕ್ಷರತೆಯಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗುಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಸರ್ಕಾರವು ನೇರವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸುವುದು ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.

ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಕೇವಲ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಏರಿಕೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಗುಣಾತ್ಮಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿವೆ. ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವೃದ್ಧಿಸಿದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತೀಯರ ಸರಾಸರಿ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ. ಶಿಶು ಮರಣ ದರ ಮತ್ತು ತಾಯಂದಿರ ಮರಣ ದರಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ರಸ್ತೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಾರತವು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ.