Notes

ವಿಭಾಗ 1: ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆ (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

1. ಪೀಠಿಕೆ:

• ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಸ್ವರೂಪ, ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

2. ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆ (Social Behaviour):

• ಅರ್ಥ: ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಯು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಗುಂಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
  • ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
  • ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುತ್ತದೆ.
  • ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುರಿ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
  • ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.
  • ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

3. ಪ್ರತಿಭಟನೆ (Protest):

• ಅರ್ಥ: ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅನ್ಯಾಯ, ಅಸಮಾನತೆ, ಶೋಷಣೆ ಅಥವಾ ಅಸಮಾಧಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಜನರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳು:
  • ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ
  • ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ
  • ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧ
  • ಸಮಾನತೆ ಸ್ಥಾಪನೆ
  • ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರ

4. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ವಿಧಗಳು:

• ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು: ಮೆರವಣಿಗೆ, ಧರಣಿ, ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ, ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ, ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಸಭೆಗಳು.
• ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು: ಗಲಭೆಗಳು, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ.
• ನೇರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು: ಧರಣಿ, ಮುಷ್ಕರ, ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ, ರಸ್ತೆ ತಡೆ.
• ಪರೋಕ್ಷ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು: ಮನವಿ ಪತ್ರ, ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಅಭಿಯಾನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು.

ವಿಭಾಗ 2: ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

5. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು:

• ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳು: ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಬಡತನ, ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರಣಗಳು: ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ, ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನ್ಯಾಯ.
• ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳು: ದಮನಕಾರಿ ಆಡಳಿತ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಹಕ್ಕುಗಳ ನಿರಾಕರಣೆ, ಜನವಿರೋಧಿ ನೀತಿಗಳು.
• ಪರಿಸರ ಕಾರಣಗಳು: ಅರಣ್ಯ ನಾಶ, ಮಾಲಿನ್ಯ, ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು.

6. ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು (Social Movements):

• ಅರ್ಥ: ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಲು ಜನರು ಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆ, ನಿಶ್ಚಿತ ಗುರಿ, ಸಂಘಟನೆ, ನಾಯಕತ್ವ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ.

7. ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು:

• ದಲಿತ ಚಳುವಳಿ (ನಾಯಕರು: ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್):
  • ಉದ್ದೇಶಗಳು: ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ, ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಸಾರ.
• ರೈತ ಚಳುವಳಿಗಳು (ತೆಭಾಗಾ, ಕರ್ನಾಟಕ ರೈತ ಚಳುವಳಿಗಳು):
  • ಉದ್ದೇಶಗಳು: ಭೂ ಹಕ್ಕುಗಳು, ನ್ಯಾಯಯುತ ಬೆಲೆ, ಸಾಲ ಮನ್ನಾ, ಕೃಷಿ ಸುಧಾರಣೆ.
• ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು:
  • ಉದ್ದೇಶಗಳು: ಉತ್ತಮ ವೇತನ, ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ. (ವಿಧಾನಗಳು: ಮುಷ್ಕರ, ಧರಣಿ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು).
• ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿಗಳು:
  • ಉದ್ದೇಶಗಳು: ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳು, ವರದಕ್ಷಿಣೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ.
• ಪರಿಸರ ಚಳುವಳಿಗಳು (ಚಿಪ್ಕೋ, ನರ್ಮದಾ ಬಚಾವೋ, ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ, ಅಪ್ಪಿಕೋ):
  • ಉದ್ದೇಶಗಳು: ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಉಳಿವು.

ವಿಭಾಗ 3: ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳು (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

8. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು:

• ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ (1920): ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ನೇತೃತ್ವದ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಹೋರಾಟ.
• ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ (1930): ದಾಂಡಿ ಯಾತ್ರೆ ಮೂಲಕ ಉಪ್ಪಿನ ತೆರಿಗೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ.
• ಕಾಯಿದೆಭಂಗ ಚಳುವಳಿ: ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅನ್ಯಾಯಕರ ಕಾನೂನುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ.
• ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ ಚಳುವಳಿ (1942): "ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ" ಚಳುವಳಿಯ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತ ತೊರೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆ.

9. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳು:

• ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಹೊಸ ನೀತಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
• ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಹಿಂಸಾಚಾರ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು, ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ ಉಂಟಾಗಬಹುದು, ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

10. ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು:

• ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ
• ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್
• ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
• ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್
• ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್
• ಸರೋಜಿನಿ ನಾಯ್ಡು

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

2 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

• ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆ ಎಂದರೇನು?
• ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಎಂದರೇನು?
• ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
• ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯ ನಾಯಕ ಯಾರು?
• ಚಿಪ್ಕೋ ಚಳುವಳಿ ಎಂದರೇನು?

4 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

• ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
• ರೈತ ಚಳುವಳಿಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
• ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.

6 ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

• ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳ ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
• ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
• ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

ನೆನಪಿಡಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು:

• "ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜನರು ಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಹೋರಾಟವೇ ಪ್ರತಿಭಟನೆ; ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರುವ ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿ."