ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶ

ಭಾಗ 1: ಆಡಳಿತ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ, ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ - ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

1. ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳು (Civil Services):

• ಲಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸನು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದನು [1].
• ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ನೌಕರರು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು, ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು 1773ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು 'ರೆಗ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆ'ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು [1, 2].
• 1800ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿಯು ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರುವವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ 'ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂ ಕಾಲೇಜ'ನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು [2].
• 1853ರ ನಂತರ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗೆ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲಾ ನೇಮಕಾತಿಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಆಗಬೇಕೆಂದು ತೀರ್ಮಾನವಾಯಿತು [2].
• ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸನು "ಹಿಂದೂಸ್ತಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಯೂ ಭ್ರಷ್ಟ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಿಗೆ (ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ) ಮಾತ್ರ ನೀಡಿದನು [2].

2. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:

• 1764ರ ಬಕ್ಸಾರ್ ಕದನದ ನಂತರ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಷಾ ಆಲಂ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ 'ದಿವಾನಿ ಹಕ್ಕನ್ನು' (ಕಂದಾಯ ವಸೂಲಾತಿ ಹಕ್ಕು) ನೀಡಿದನು [2].
• 1772ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ವಾರನ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಎರಡು ಬಗೆಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ತಂದನು [2]. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:
  1. ದಿವಾನಿ ಅದಾಲತ್: ಇದು ನಾಗರಿಕ (ಸಿವಿಲ್) ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಷರಿಯತ್ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯಾಯದಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು [2].
  2. ಫೌಜದಾರಿ ಅದಾಲತ್: ಇದು ಅಪರಾಧ (ಕ್ರಿಮಿನಲ್) ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇಸ್ಲಾಂ ಕಾನೂನುಗಳ ಅನ್ವಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು [2].

3. ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:

• ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪೊಲೀಸ್ ವಿಭಾಗದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಲಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪೊಲೀಸ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತಂದನು [2].
• ಇವನು 'ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪೊಲೀಸ್' (SP) ಎನ್ನುವ ಹೊಸ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು [3].
• 1793ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 'ಠಾಣೆ'ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ 'ಕೊತ್ವಾಲ'ರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿಯೂ, ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು 'ಚೌಕಿದಾರ'ರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿಯೂ ಇರಿಸಿದನು [3].
• 1861ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ 'ಪೊಲೀಸ್ ಕಾಯ್ದೆ'ಯು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಅಡಿಪಾಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಅವಕಾಶಗಳಿರಲಿಲ್ಲ [3]. 1902ರ ಪೊಲೀಸ್ ಕಮಿಷನ್ ಕಾಯ್ದೆಯು ವಿದ್ಯಾವಂತರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದರೂ ತಾರತಮ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ [3].

4. ಸೈನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:

• ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯವು ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಬಹುಪಾಲು ಭಾರತೀಯರನ್ನೇ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡರು [3].
• ಸೈನ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರೇ ಆಗಿದ್ದರು, ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಲಭಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಹುದ್ದೆಯೆಂದರೆ ಕೇವಲ 'ಸುಬೇದಾರ್' ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು [3].
• ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೇವಲ ಕೂಲಿ ಸೈನಿಕರಂತೆ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು [3].
• 1857ರ ದಂಗೆಯ ನಂತರ, ಪೀಲ್ (Peel) ಎಂಬುವವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸೈನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿತು [3].

ಭಾಗ 2: ಭೂ ಕಂದಾಯ ನೀತಿಗಳು - ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಭೂ ಕಂದಾಯ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು [1]. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು:

1. ಖಾಯಂ ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಪದ್ಧತಿ (Permanent Zamindari System):

• ಜಾರಿಗೆ ತಂದವರು: ಲಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸನು 1793ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದನು [1].
• ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು: ಈ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಜಮೀನ್ದಾರನು ಭೂಮಾಲೀಕನಾದನು [1]. ಜಮೀನ್ದಾರನು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿನಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ತಾನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಂದಾಯದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು [1].
• ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಈ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ ಹಾಗೂ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗ (ಜಮೀನ್ದಾರರು) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು [1, 2]. ಆದರೆ, ಬರಗಾಲ ಬಂದಾಗಲೂ ಕಂದಾಯ ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಜಮೀನ್ದಾರರು ಜಮೀನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು [2]. ರೈತರು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕರು ಜಮೀನ್ದಾರರ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ನಿರ್ಗತಿಕರಾದರು [2].

2. ಮಹಲ್ವಾರಿ ಪದ್ಧತಿ (Mahalwari System):

• ಪ್ರದೇಶಗಳು: ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳು, ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು [2].
• ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು: 'ಮಹಲ್' ಎಂದರೆ 'ತಾಲ್ಲೂಕು' ಎಂದರ್ಥ [2]. ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಹಲ್ಲುಗಳ (ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು [2]. ಇದನ್ನು ಆರ್.ಎಂ. ಬರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಥಾಮನ್ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು [2].
• ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಕಂದಾಯದ ಮೊತ್ತವು ಉತ್ಪಾದನೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅನೇಕ ಜಮೀನ್ದಾರರು ಭೂಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ರೈತರು ನಿರ್ಗತಿಕರಾದರು [2].

3. ರೈತವಾರಿ ಪದ್ಧತಿ (Ryotwari System):

• ಜಾರಿಗೆ ತಂದವರು: ಮೊದಲಿಗೆ 1792ರಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ರೀಡ್ ಬಾರಾಮಹಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದನು. ನಂತರ 1801ರಲ್ಲಿ ಥಾಮಸ್ ಮನ್ರೋ ಮದರಾಸು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದನು [2].
• ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು: ಈ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರೈತನ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವನನ್ನೇ ಮಾಲೀಕನೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು [2]. ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೇಕಡ 50ರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಕಂದಾಯವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು [2].
• ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಕಂದಾಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ರೈತರು ಹಣಕ್ಕಾಗಿ 'ಲೇವಾದೇವಿಗಾರರ' (Money lenders) ಬಳಿ ಸಾಲ ಮಾಡಿ, ತೀರಿಸಲಾಗದೆ ತಮ್ಮ ಜಮೀನನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಂತಾಯಿತು [2].

4. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಂದಾಯ ನೀತಿಯ ಒಟ್ಟು ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಬ್ರಿಟಿಷರ ಈ ಕಂದಾಯ ನೀತಿಗಳಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಾದ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳು [3]:

1. ರೈತರನ್ನು ಶೋಷಿಸುವ ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗವಾದ ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಸಮುದಾಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು [3].
2. ಜಮೀನ್ದಾರರ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ರೈತರು ಕ್ರಮೇಣ ನಿರ್ಗತಿಕರಾದರು [3].
3. ಭೂಮಿ ಮಾರಾಟದ ವಸ್ತುವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪರಭಾರೆ (Mortgage) ಮಾಡಿ ಹಣ ಪಡೆಯುವಂತಾಯಿತು [3].
4. ಕಂದಾಯ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅನೇಕ ಜಮೀನ್ದಾರರು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಜಮೀನನ್ನು ಪರಭಾರೆ ಮಾಡಿದರು [3].
5. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣಗೊಂಡು, ರೈತರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತುಗಳನ್ನೇ ಬೆಳೆಯಬೇಕಾಯಿತು [3].
6. ಹಣದ ಲೇವಾದೇವಿಗಾರರು ಬಲಿಷ್ಠರಾಗತೊಡಗಿದರು [3].

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೆಟ್ಕಾಫ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭೂಕಂದಾಯ ನೀತಿಗಳಿಂದ "ಭಾರತದ ರೈತರು ಸಾಲದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ, ಸಾಲದಲ್ಲೇ ಬದುಕಿ, ಸಾಲದಲ್ಲೇ ಸತ್ತರು" [3].

ಭಾಗ 3: ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು - ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

1. ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆರಂಭಿಕ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು:

• 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ಶಾಲೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು, ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ [1].
• ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂದರೆ ವಾರನ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್. ಇವನು 1781ರಲ್ಲಿ **'ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಮದರಸಾ'**ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು [1].
• 1792ರಲ್ಲಿ ಜೊನಾಥನ್ ಡಂಕನ್ ಎಂಬಾತನು ಬನಾರಸ್‌ನಲ್ಲಿ 'ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜ'ನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು [1].
• ಇದೇ ವೇಳೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ 'ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಗ್ರಾಂಟ್' ಎಂಬಾತನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು [1].

2. ಲಾರ್ಡ್ ಮೆಕಾಲೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ತಳಪಾಯ:

• 1828ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದನು. ಆತನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನಾಗಿ ಲಾರ್ಡ್ ಮೆಕಾಲೆಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು [1].
• 1835ರಲ್ಲಿ ಮೆಕಾಲೆ ಕೊಟ್ಟ ವರದಿಯೇ ಭಾರತದ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತಳಪಾಯವಾಯಿತು [1].
• ಮೆಕಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ: "ರಕ್ತ ಮಾಂಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರಾಗಿಯೂ ಅಭಿರುಚಿ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರಾಗುವ" ಹೊಸ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾವಂತ ವರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವುದಾಗಿತ್ತು [1, 2].
• 1830ರ ದಶಕದ ನಂತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯು ಬೋಧನಾ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು [2].

3. ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವುಡ್ಸ್ ಆಯೋಗ (1854) ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು:

• 1854ರಲ್ಲಿ ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವುಡ್ಸ್ (Charles Wood's Despatch) ನೀಡಿದ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಂದಿನ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಲಾರ್ಡ್ ಡಾಲ್‌ಹೌಸಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು [2].
• 1857ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ಮದರಾಸುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು [2].

4. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಂಡ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಕ್ರಮವು ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ:

1. ಭಾರತೀಯರು ಆಧುನಿಕತೆ, ಜಾತ್ಯತೀತತೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಹಾಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಲೋಚನಾ ಕ್ರಮದ ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು [2].
2. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯಾವಂತ ವರ್ಗದ ಆಲೋಚನಾ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಏಕತೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಕಂಡುಬಂದಿತು [2].
3. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದವು. ಇವು ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದವು [2].
4. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು [2].
5. ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಂತಕರಾದ ಜೆ.ಎಸ್.ಮಿಲ್, ರೂಸೋ, ಮಾಂಟೆಸ್ಕ್ಯೂ ಮುಂತಾದವರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು ಭಾರತೀಯರ ಆಲೋಚನಾ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನವೀನತೆಯನ್ನು ತಂದವು [2].
6. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಗಳ ಪ್ರಭಾವವು ಭಾರತೀಯರ ಮೇಲೂ ಆಯಿತು [2].
7. ಭಾರತೀಯರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಮೃದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಹೆಮ್ಮೆಪಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು [2].

ಭಾಗ 4: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕಾಲದ ಕಾಯ್ದೆಗಳು (ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ) - ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಸಲುವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಇವುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: 1. ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು 2. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯ್ದೆಗಳು.

1. ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದ ಕಾಯ್ದೆಗಳು (1773-1858):

• 1773ರ ರೆಗ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆ: ಕಂಪನಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಇದನ್ನು ತರಲಾಯಿತು [1]. ಬಂಗಾಳದ ಗವರ್ನರ್ ಅನ್ನು 'ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್' ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆ ಹಾಗೂ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ಇವನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು [1]. ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ 'ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್' (ಒಬ್ಬ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಮೂರು ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಇದು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು [1].
• 1784ರ ಪಿಟ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಯ್ದೆ: ರೆಗ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು [1]. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು 'ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ' (Board of Control) ಎಂಬ 6 ಜನರ ಕಮಿಷನರುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು [2].
• ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆಗಳು: ಕಂಪನಿಯ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿ 20 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನವೀಕರಿಸಲು ಇವುಗಳನ್ನು ತರಲಾಯಿತು [2].
  • 1813ರ ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ: ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೂ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು [2, 3]. ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಿಷನರಿಗಳಿಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಪ್ರಸಾರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು [3].
  • 1833ರ ಚಾರ್ಟರ್ ಕಾಯ್ದೆ: ಬಂಗಾಳದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್‌ನನ್ನು 'ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್' ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು [3]. ಧರ್ಮ, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಹುಟ್ಟಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡದಂತೆ ಇದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು [3].

2. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯ್ದೆಗಳು (1858-1947):

• 1858ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯ್ದೆ: 1857ರ ದಂಗೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಣಿಗೆ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ) ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು [4]. ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ 'ವೈಸ್‌ರಾಯ್' (ಲಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮೊದಲ ವೈಸ್‌ರಾಯ್) ಎಂಬ ಪದನಾಮ ನೀಡಲಾಯಿತು [4]. ಆಡಳಿತ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು 'ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಫಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, 15 ಸದಸ್ಯರ 'ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'ವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು [4].
• 1861ರ ಭಾರತೀಯ ಪರಿಷತ್ ಕಾಯ್ದೆ: ಶಾಸನ ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು (ಇದನ್ನು Policy of Assertion ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ) [4].
• 1892ರ ಭಾರತೀಯ ಪರಿಷತ್ ಕಾಯ್ದೆ: ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು [5]. ಆರು ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು [5].
• 1909ರ ಭಾರತೀಯ ಪರಿಷತ್ ಕಾಯ್ದೆ (ಮಿಂಟೋ-ಮಾರ್ಲೆ ಸುಧಾರಣೆ): ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 16 ರಿಂದ 60ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು [5]. ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ 'ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚುನಾವಣಾ ಮತಗಟ್ಟೆ' ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು [5].
• 1919ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯ್ದೆ (ಮಾಂಟೆಗೋ-ಚೆಲ್ಮ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಸುಧಾರಣೆ): ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ 'ದ್ವಿಸದನ ಶಾಸಕಾಂಗ' (Bi-Cameral - ಕೆಳಮನೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮನೆ) ರಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು [6]. ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 'ದ್ವಿಸರ್ಕಾರ' (Dyarchy) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು [6]. ಕೇಂದ್ರದ ಬಜೆಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು [6].
• 1935ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯ್ದೆ: ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಗೆ ಬುನಾದಿಯಾಗಿದೆ [6]. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ ರಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು [6]. ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 'ದ್ವಿಸರ್ಕಾರ' ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ 'ದ್ವಿಸರ್ಕಾರ'ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು [6]. ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು [6].