ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶ

ವಿಭಾಗ 1: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದ ಅರ್ಥ, ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

1. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದ ಅರ್ಥ:

• ರಾಜ್ಯದ ದೈನಂದಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂಗವೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ [1].
• ಫಿಫ್ನರ್ ಪ್ರಕಾರ: "ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ಯತ್ನದ ಸಂಯೋಜನೆಯೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ" [1].
• ಲ್ಯೂಥರ್ ಗುಲಿಕ್ ಪ್ರಕಾರ: "ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತವು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಶಾಖೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ" [1].

2. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ:

• ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಾಯುವವರೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ; ಇದು ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭವಾಗಿದೆ [2, 3].
• ಶಾಸಕಾಂಗ ರೂಪಿಸುವ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ರೂಪಿಸುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ-ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಇದು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ [4].
• ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ, ಶಾಂತಿ, ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಜನ-ಧನ ರಕ್ಷಣೆಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ [3].

3. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ:

• ವುಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಎಲ್.ಡಿ. ವೈಟ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಮೂರೂ ಅಂಗಗಳ (ಶಾಸಕಾಂಗ, ಕಾರ್ಯಾಂಗ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ (ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ) [5].
• ಲ್ಯೂಥರ್ ಗುಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಸೈಮನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಕೇವಲ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ (ಸಂಕುಚಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ) [5].

4. ಲ್ಯೂಥರ್ ಗುಲಿಕ್ ಅವರ ಪೋಸ್ಡ್‌ಕಾರ್ಬ್ (POSDCoRB) ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಗುಲಿಕ್ ಅವರು ಈ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಕ್ಷರಗಳ (POSDCoRB) ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ [5, 6]:

• P (Planning) - ಯೋಜಿಸುವಿಕೆ
• O (Organizing) - ಸಂಘಟಿಸುವಿಕೆ
• S (Staffing) - ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಪೂರೈಕೆ
• D (Directing) - ನಿರ್ದೇಶಿಸುವಿಕೆ
• Co (Co-ordinating) - ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆ
• R (Reporting) - ವರದಿ ನೀಡುವಿಕೆ [6].

ವಿಭಾಗ 2: ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ (UPSC) (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

5. ನೇಮಕಾತಿ (Recruitment):

• ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ನೇಮಕಾತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಓ. ಗ್ಲೆನ್ ಸ್ಟಾಲ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ 'ನೇಮಕಾತಿಯು ಆಡಳಿತದ ರಚನೆಯ ಅಡಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ' [1].
• ನೇಮಕಾತಿಯ ವಿಧಗಳು: ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳಿವೆ [1]:
  1. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ (ನೇರ) ನೇಮಕಾತಿ: ಅರ್ಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು. ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ [1].
  2. ಪರೋಕ್ಷ ನೇಮಕಾತಿ: ಸೇವೆಯಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಬಡ್ತಿ (Promotion) ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ನೇಮಕಾತಿ ಮಾಡುವುದು [1].

6. ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ (UPSC - Union Public Service Commission):

• ಇದು ಒಂದು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿದೆ [2].
• ರಚನೆ: ಈ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು 10 ಜನ ಸದಸ್ಯರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ [2].
• ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ: ಇವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯು 6 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 65 ವರ್ಷ ವಯೋಮಾನ (ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ) ಆಗಿರುತ್ತದೆ [2].

7. ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು:

• ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ 'ಎ' (Group A) ಮತ್ತು 'ಬಿ' (Group B) ವೃಂದದ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು [3].
• ನೇರ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು (ಸಂದರ್ಶನ) ನಡೆಸುವುದು [3].
• ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಡ್ತಿ, ವರ್ಗಾವಣೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು [3].
• ಐ.ಎ.ಎಸ್ (IAS), ಐ.ಪಿ.ಎಸ್ (IPS), ಐ.ಎಫ್.ಎಸ್ (IFS - ವಿದೇಶಾಂಗ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸೇವೆ), ಐ.ಆರ್.ಎಸ್ (IRS) ನಂತಹ ಉನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ [4].

ವಿಭಾಗ 3: ರಾಜ್ಯ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

8. ರಾಜ್ಯ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ (SPSC):

• ಸಂವಿಧಾನದ 315ನೇ ವಿಧಿಯ ಅನ್ವಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ [1]. (ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ 'ಜಂಟಿ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ' ಕೂಡ ಇರಬಹುದು [1]).
• ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ [2].
• ಇವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯು 6 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 62 ವರ್ಷ ವಯೋಮಾನದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ [2]. ಇವರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ [2].
• ಕಾರ್ಯಗಳು: ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಸುವುದು, ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 2 ಬಾರಿ ಇಲಾಖಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮ/ಬಡ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು [2].

9. ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ (Law and Order):

• ಸಂವಿಧಾನದ 7ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಪ್ರಕಾರ 'ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ'ಯು ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ [3].
• ಆದರೂ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 355ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ಬಾಹ್ಯ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಂದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು 356ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ವೈಫಲ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದೆ [3].
• ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು CRPF (ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ), BSF (ಗಡಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ), RPF (ರೈಲ್ವೆ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ) ಮತ್ತು CISF (ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ) ನಂತಹ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ [4-6].

10. ರಾಜ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:

• ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡುವುದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ [7].
• ಪೊಲೀಸ್ ಖಾತೆಯು ಗೃಹಮಂತ್ರಿಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಗೃಹ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (IAS ಅಧಿಕಾರಿ) ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ [7, 8].
• ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರು (DG & IGP) ಇರುತ್ತಾರೆ [8]. ಇವರ ಕೆಳಗೆ SP (ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟ), DySP (ಉಪವಿಭಾಗ ಮಟ್ಟ), CPI (ವೃತ್ತ ಮಟ್ಟ) ಮತ್ತು PSI (ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ ಮಟ್ಟ) ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ [8, 9].