Notes

ಭಾಗ 1: ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಘಟಕಗಳು

1. ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Ecosystem): ಸಸ್ಯಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರಂಥ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೌತಿಕ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ [1].

2. ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಘಟಕಗಳು: ಒಂದು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ:

• ಜೈವಿಕ ಘಟಕಗಳು (Biotic Components): ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಂತ ಅಂಶಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಸಸ್ಯಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಕೀಟಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು) [1].
• ಅಜೈವಿಕ ಘಟಕಗಳು (Abiotic Components): ಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳಾದ ಉಷ್ಣತೆ, ಮಳೆ, ಗಾಳಿ, ಮಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಖನಿಜಗಳಂತಹ ನಿರ್ಜೀವ ಅಂಶಗಳು [1].

3. ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಧಗಳು:

• ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (Natural Ecosystems): ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತಾವಾಗಿಯೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು. ಉದಾಹರಣೆ: ಅರಣ್ಯ, ಕೆರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸರೋವರಗಳು [1].
• ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (Artificial/Man-made Ecosystems): ಮಾನವನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು. ಉದಾಹರಣೆ: ಉದ್ಯಾನ (Gardens), ಪೈರುಗದ್ದೆಗಳು (Crop fields) ಮತ್ತು ಮತ್ಸ್ಯಾಗಾರ (Aquarium) [1, 2].

4. ಪೋಷಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ: ಜೀವಿಗಳು ಪರಿಸರದಿಂದ ತಮ್ಮ ಜೀವಾಧಾರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ [2]:

• ಉತ್ಪಾದಕರು (Producers): ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ (Photosynthesis) ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಸೂರ್ಯನ ವಿಕಿರಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿರವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಶರ್ಕರ ಮತ್ತು ಪಿಷ್ಟದಂಥ ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು (ಆಹಾರವನ್ನು) ತಾವಾಗಿಯೇ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಕರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [2].

  • ಉದಾಹರಣೆ: ಎಲ್ಲಾ ಹಸಿರು ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು [2].

• ಭಕ್ಷಕರು (Consumers): ತಮ್ಮ ಪೋಷಣೆಗಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ತಯಾರಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ (ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಮೂಲಕ) ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ (ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಮೂಲಕ) ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಕರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [2]. ಭಕ್ಷಕರನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು:

  • ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು (Herbivores)
  • ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳು (Carnivores)
  • ಸರ್ವಾಹಾರಿಗಳು (Omnivores)
  • ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು (Parasites) [2].

• ವಿಘಟಕಗಳು (Decomposers): ಸತ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಘಟಿಸುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳಂತಹ (Fungi) ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ವಿಘಟಕಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [2].

  • ಕಾರ್ಯ: ಇವು ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸರಳ ನಿರವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಘಟಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸರಳ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿ ಪುನಃ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿಘಟಕಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮರುಪೂರಣ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ [2].

ಭಾಗ 2: ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರಜಾಲಗಳು

1. ಆಹಾರ ಸರಪಳಿ (Food Chain): ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಭಕ್ಷಿಸುವ ಜೀವಿಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [1].

2. ಪೋಷಣಾಸ್ತರಗಳು (Trophic Levels): ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತ ಅಥವಾ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಒಂದು 'ಪೋಷಣಾಸ್ತರ'ವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ [1].

• ಮೊದಲನೇ ಪೋಷಣಾಸ್ತರ: ಸ್ವಪೋಷಕಗಳು ಅಥವಾ ಉತ್ಪಾದಕರು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಹಸಿರು ಸಸ್ಯಗಳು). ಇವು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಇತರ ಭಕ್ಷಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ [1].
• ಎರಡನೇ ಪೋಷಣಾಸ್ತರ: ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಕ್ಷಕರು [1].
• ಮೂರನೇ ಪೋಷಣಾಸ್ತರ: ಸಣ್ಣ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ಭಕ್ಷಕರು [1].
• ನಾಲ್ಕನೇ ಪೋಷಣಾಸ್ತರ: ಉನ್ನತ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ತೃತೀಯಕ ಭಕ್ಷಕರು [1].

3. ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವು (Flow of Energy):

• ಏಕಮುಖ ಹರಿವು: ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವು ಏಕಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಸಸ್ಯಗಳು (ಸ್ವಪೋಷಕಗಳು) ಗ್ರಹಿಸಿದ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಮರಳಿ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಭಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹೋದ ಶಕ್ತಿಯು ಮರಳಿ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ [2].
• ಶಕ್ತಿಯ ವರ್ಗಾವಣೆ: ಭೂ ಪರಿಸರವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಸಸ್ಯಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಕೇವಲ ಶೇ. 1 (1%) ರಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೀರಿಕೊಂಡು ಆಹಾರಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ [2].
• 10% ನಿಯಮ: ಒಂದು ಪೋಷಣಾಸ್ತರದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಹಂತದ ಭಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕೇವಲ ಶೇ. 10 (10%) ರಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ (ಉಳಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ) [2].
• ಮುಂದಿನ ಹಂತಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯ ಲಭ್ಯತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದರಿಂದ, ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ [2, 3].

4. ಆಹಾರಜಾಲ (Food Web): ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗಳು ನೇರ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಕವಲೊಡೆದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಆಹಾರಜಾಲ (Food Web) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ [2].

5. ಜೈವಿಕ ಸಂವರ್ಧನೆ (Biological Magnification): ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಳಸುವ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ [3]. ಈ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ವಿಘಟನೆಗೆ ಒಳಗಾಗದ ಕಾರಣ, ಪ್ರತಿ ಪೋಷಣಾಸ್ತರದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ [3]. ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ಉನ್ನತಮಟ್ಟವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಹಾನಿಕಾರಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಗರಿಷ್ಠ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಜೈವಿಕ ಸಂವರ್ಧನೆ (Biological Magnification) ಎನ್ನುವರು [3].

ಭಾಗ 3: ಓಝೋನ್ ಪದರ ಮತ್ತು ಅದರ ಶಿಥಿಲಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ

1. ಓಝೋನ್ (Ozone) ಎಂದರೇನು?

• ಓಝೋನ್ (\(O_3\)) ಎಂಬುದು ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ನ ಮೂರು ಪರಮಾಣುಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಒಂದು ಅಣುವಾಗಿದೆ [1].
• ನಾವು ಉಸಿರಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕ್ಸಿಜನ್ (\(O_2\)) ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಓಝೋನ್ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕ ವಿಷವಾಗಿದೆ [1].

2. ಓಝೋನ್ ಪದರದ ಮಹತ್ವ (Importance of Ozone Layer):

• ವಾತಾವರಣದ ಉನ್ನತ ಸ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಓಝೋನ್ ಪದರವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಹಾನಿಕಾರಕ ನೇರಳಾತೀತ (UV) ವಿಕಿರಣಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ [1].
• ಈ ನೇರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣಗಳು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿದ್ದು, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ (Skin Cancer) ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ [1].

3. ಓಝೋನ್ ಪದರದ ರಚನೆ (Formation of Ozone): ವಾತಾವರಣದ ಉನ್ನತಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೀವ್ರತೆಯ ನೇರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣಗಳು ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಅಣುವನ್ನು (\(O_2\)) ವಿಭಜಿಸಿ ಎರಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನಾಗಿ (O) ಮಾಡುತ್ತವೆ [1]. ಈ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಮಾಣುಗಳು ಇತರ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಅಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಓಝೋನ್ (\(O_3\)) ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ [1].

• ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣ: \(O_2 \xrightarrow{UV} O + O\) [2] \(O + O_2 \rightarrow O_3\) (ಓಝೋನ್) [2]

4. ಓಝೋನ್ ಪದರದ ಸವೆತ (Depletion of Ozone Layer):

• 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್ ಪ್ರಮಾಣವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು [2].
• ಶೀತಲೀಕರಣ (Refrigerators) ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಶಾಮಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕ್ಲೋರೋಫ್ಲೋರೋಕಾರ್ಬನ್ (CFCs) ಗಳಂಥ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳೇ ಈ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ [2].

5. ಓಝೋನ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳು (UNEP ಒಪ್ಪಂದ):

• 1987ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (United Nations Environment Programme - UNEP) ಸಿಎಫ್‌ಸಿ (CFC) ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು 1986ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು [2].
• ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸಿಎಫ್‌ಸಿ - ಮುಕ್ತ ರೆಫ್ರಿಜರೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು (CFC-free refrigerators) ತಯಾರಿಸುವುದು ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ [2].

ಭಾಗ 4: ನಾವು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ

ನಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಬಹಳಷ್ಟು ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವಿಘಟನೆಯ ಸ್ವಭಾವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:

1. ಜೈವಿಕವಿಘಟನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳು (Biodegradable Substances):

• ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ (ಅಂದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಿಂದ) ವಿಘಜಿಸಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಜೈವಿಕವಿಘಟನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [1].
• ಉದಾಹರಣೆ: ಉಳಿದ ಆಹಾರ, ಕಾಗದ, ಹತ್ತಿ, ತರಕಾರಿ ಸಿಪ್ಪೆಗಳು, ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ.

2. ಜೈವಿಕವಿಘಟನೆಗೆ ಒಳಗಾಗದ ವಸ್ತುಗಳು (Non-biodegradable Substances):

• ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ವಿಘಟನೆಗೆ ಒಳಗಾಗದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಜೈವಿಕವಿಘಟನೆಗೆ ಒಳಗಾಗದ ವಸ್ತುಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [1].
• ಉದಾಹರಣೆ: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು, ಗಾಜು, ಡಿಡಿಟಿ (DDT) ಯಂತಹ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು, ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು.
• ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಜಡವಾಗಿರುತ್ತವೆ (inert) ಮತ್ತು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಪಾರ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ [1].

3. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು ಏಕೆ ವಿಘಟನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ?

• ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವ ಕಿಣ್ವಗಳು (enzymes) ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಸ್ತುವಿನ ವಿಘಟನೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಿಣ್ವಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ತಿಂದರೆ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ) [1].
• ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳಂತಹ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಅಥವಾ ಇತರ ಕೊಳೆತಿನಿಗಳಿಂದ (saprophytes) ವಿಘಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ [1]. ಶಾಖ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದಂತಹ ಭೌತಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಈ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ವರ್ತಿಸಿದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಇವು ವಿಘಟನೆಯಾಗದೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ [1].

4. ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಳ:

• ನಮ್ಮ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ತ್ಯಾಜ್ಯವಸ್ತುಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ [2].
• ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ವಸ್ತುಗಳ (Disposable items) ಬಳಕೆ: ಆಧುನಿಕ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ವಸ್ತುಗಳ ಅಧಿಕ ಬಳಕೆಯು ಜೈವಿಕವಿಘಟನೆಗೆ ಒಳಗಾಗದ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ [2].
• ಉದಾಹರಣೆ (ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿನ ಲೋಟಗಳು): ಹಿಂದೆ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಲೋಟಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ 'ಕುಲಾದ್' (kulhads) ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಫಲವತ್ತಾದ ಮೇಲ್ಮಣ್ಣು ನಷ್ಟವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈಗ 'ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಕಾಗದದ ಲೋಟಗಳನ್ನು' (paper cups) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಲೋಟಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ [3].

ಭಾಗ 5: ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಅಧ್ಯಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಾಂಶ (ನೀವು ಕಲಿತಿರುವುದು) [1]:

• ಒಂದು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿವಿಧ ಘಟಕಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ [1].
• ಉತ್ಪಾದಕ ಜೀವಿಗಳು ಸೌರಬೆಳಕಿನಿಂದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಇತರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ದೊರಕುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ [1].
• ಆಹಾರವು ಒಂದು ಪೋಷಣಾಸ್ತರದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೋಷಣಾಸ್ತರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಂತೆಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯು ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಷಣಾಸ್ತರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿದೆ [1].
• ಮಾನವನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿವೆ [1].
• ಸಿಎಫ್‌ಸಿ (CFC) ಗಳಂಥ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಓಝೋನ್ ಪದರವು ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದೆ. ಓಝೋನ್ ಪದರವು ಸೌರಬೆಳಕಿನ ನೇರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ, ಇದು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ [1].
• ನಾವು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ವಿಲೇವಾರಿಯು ಪರಿಸರದ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ [1].

ಅಭ್ಯಾಸದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು [1]:

1. ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗುಂಪುಗಳು ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ? (a) ಹುಲ್ಲು, ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಮ (b) ಹುಲ್ಲು, ಮರ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ (c) ಹಣ್ಣಿನ ಸಿಪ್ಪೆ, ಕೇಕ್ ಮತ್ತು ನಿಂಬೆರಸ (d) ಕೇಕ್, ಮರ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲು. ಉತ್ತರ: ಗುಂಪು (a), (c) ಮತ್ತು (d). (ಏಕೆಂದರೆ b ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ [1, 2]).

2. ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಒಂದು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು? (a) ಹುಲ್ಲು, ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಮಾವು (b) ಹುಲ್ಲು, ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ (c) ಮೇಕೆ, ಹಸು ಮತ್ತು ಆನೆ (d) ಹುಲ್ಲು, ಮೀನು ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಉತ್ತರ: (b) ಹುಲ್ಲು, ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ [1].

3. ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಯಾವುವು? (a) ಶಾಪಿಂಗ್ ವೇಳೆ ಖರೀದಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನಿಡಲು ಬಟ್ಟೆಯ ಬ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುವುದು (b) ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಆರಿಸುವುದು (c) ಶಾಲೆಗೆ ಬಿಡಲು ನಿಮ್ಮ ತಾಯಿಯು ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನದ ಬದಲು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೆರಳುವುದು (d) ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲವೂ ಉತ್ತರ: (d) ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲವೂ [1].

4. ಒಂದು ವೇಳೆ ನಾವು ಒಂದು ಪೋಷಣಾಸ್ತರದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಉತ್ತರ: ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪೋಷಣಾಸ್ತರದ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದರೆ, ಇಡೀ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿ ತುಂಡಾಗುತ್ತದೆ [1, 3]. ಮುಂದಿನ ಪೋಷಣಾಸ್ತರದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ಅವು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಹಿಂದಿನ ಪೋಷಣಾಸ್ತರದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವವರು ಯಾರು ಇರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಹದಗೆಡುತ್ತದೆ [1, 3].

5. ಒಂದು ಪೋಷಣಾಸ್ತರದ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರ ಪರಿಣಾಮವು ವಿವಿಧ ಪೋಷಣಾಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೇ? ಯಾವುದೇ ಪೋಷಣಾಸ್ತರದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದೇ? ಉತ್ತರ: ಹೌದು, ಪರಿಣಾಮವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ [1]. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು (ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ, ಇಡೀ ಜೀವರಾಶಿಯೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ [3]. ಆದರೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಕ್ಷಕರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ ಸಸ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಿತಿಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ [3]. ಯಾವುದೇ ಪೋಷಣಾಸ್ತರದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯೂ ಆಹಾರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ [1, 4].

6. ಜೈವಿಕಸಂವರ್ಧನೆ ಎಂದರೇನು? ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವರ್ಧನೆಯ ಮಟ್ಟವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೇ? ಉತ್ತರ: ಕೀಟನಾಶಕಗಳಂತಹ ಹಾನಿಕಾರಕ ಮತ್ತು ವಿಘಟನೆಯಾಗದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಮೂಲಕ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹವನ್ನು ಸೇರಿ, ಪ್ರತಿ ಪೋಷಣಾಸ್ತರದಲ್ಲಿಯೂ ಗರಿಷ್ಠ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು 'ಜೈವಿಕ ಸಂವರ್ಧನೆ' (biological magnification) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [1, 5]. ಹೌದು, ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವರ್ಧನೆಯ ಮಟ್ಟವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಾನವರು) ಈ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಶೇಖರಣೆ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ [1, 5].

7. ನಾವು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ, ಜೈವಿಕವಿಘಟನೆಗೆ ಒಳಗಾಗದ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಯಾವುವು? ಉತ್ತರ: ಇವು ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ವಿಘಟನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ [1, 2]. ಇವು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಜೈವಿಕ ಸಂವರ್ಧನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ [1, 2, 5].

8. ಒಂದು ವೇಳೆ ನಾವು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಜೈವಿಕವಿಘಟನೀಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇದು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಉತ್ತರ: ಜೈವಿಕವಿಘಟನೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಅತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ [1, 2]. ಇವು ಕೊಳೆಯುವಾಗ ದುರ್ವಾಸನೆ ಸೂಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರೋಗ ಹರಡುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕೀಟಗಳ (ಸೊಳ್ಳೆ, ನೊಣ) ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ [1, 2].

9. ಓಝೋನ್ ಪದರಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಯು ಕಾಳಜಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಏಕೆ? ಈ ಹಾನಿಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಯಾವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ? ಉತ್ತರ: ಓಝೋನ್ ಪದರವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಹಾನಿಕಾರಕ ನೇರಳಾತೀತ (UV) ವಿಕಿರಣಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಇದು ಹಾನಿಯಾದರೆ, ನೇರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ [1, 6]. ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳು: 1987ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (UNEP) ವತಿಯಿಂದ CFC (ಕ್ಲೋರೋಫ್ಲೋರೋಕಾರ್ಬನ್) ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು 1986ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ [1, 7]. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ CFC ಮುಕ್ತ ರೆಫ್ರಿಜರೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ [1, 7].