ಮೊಘಲ್ ದೊರೆ ಎರಡನೇ ಷಾ ಆಲಂ ಕಂಪನಿಗೆ ಬಂಗಾಳದ ದಿವಾನಿ ಹಕ್ಕು ನೀಡಿದನು. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ನವಾಬ ಕಂಪನಿಗೆ 50 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಯುದ್ಧ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಿದನು. ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ 26 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ನೀಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಒಪ್ಪಿದರು.

ಕಂಪನಿಯ ಒಬ್ಬ ಗುಮಾಸ್ತನಾಗಿ ಸೇರಿ ನಂತರ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಬೆಳೆದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಎರಡನೇ ಕಾರ್ನಾಟಿಕ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆರ್ಕಾಟ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಗೌರವ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದನು. ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದನು.

ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರವು ಯುದ್ಧದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಡೂಪ್ಲೆಯನ್ನು ವಾಪಸ್ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಮ್ಮತ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ನೌಕಾ ಪಡೆ ಫ್ರೆಂಚರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿತ್ತು.

ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನು ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಡಚ್ಚರಿಗಿದ್ದ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಣ್ಣ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಡಚ್ಚರ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡಿದನು.

ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಮುಂಗೇರ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದನು. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ನವಾಬ ಷೂಜ-ಉದ್-ದೌಲ ಮತ್ತು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎರಡನೇ ಷಾ ಆಲಂನೊಂದಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟ ರಚಿಸಿದನು.

ಈ ಯುದ್ಧವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಂದಿಸಿತು. ಫ್ರೆಂಚರು ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತರಾಗಿ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಸೀಮಿತರಾದರು.

ಆಡಳಿತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಅಪಾರ ಕಂದಾಯ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಕಂಪನಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

1453 ರಲ್ಲಿ ಅಟೋಮನ್ ಟರ್ಕರು ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಹಳೆಯ ಭೂಮಾರ್ಗಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟವು. ಟರ್ಕರು ಈ ಮಾರ್ಗದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರ ನಷ್ಟದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಇಟಲಿಯ ವರ್ತಕರ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಸ್ಪೇನ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ರಾಜರು ನಾವಿಕರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದರು. ದಿಕ್ಸೂಚಿ, ಆಸ್ಟ್ರೋಲೋಬ್ ಮತ್ತು ಸಿಡಿಮದ್ದಿನಂತಹ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಸಾಗರಯಾನಕ್ಕೆ ನೆರವಾದವು. ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ಬೇಡಿಕೆ ಇದ್ದದ್ದು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು.

ಡಚ್ಚರು ಭಾರತಕ್ಕಿಂತ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ದ್ವೀಪಗಳ (ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ) ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಬಲ ನೌಕಾ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ತಿರುವಂಕೂರಿನ ರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (ಕುಳಚಲ್ ಯುದ್ಧ) ಸೋತದ್ದು ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠ ಕೋಟೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ.

ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಡಚ್ಚರಿಗಿದ್ದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಂಕುಳಂಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಡಚ್ಚರ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಕೊಡಲಿ ಪೆಟ್ಟು ನೀಡಿದನು. 1741 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕುಳಚಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1753 ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.

1600 ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಕಂಪನಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದಳು. 1613 ರಲ್ಲಿ ಜಹಾಂಗೀರನಿಂದ ಸೂರತ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಮಳಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಪಡೆದರು. ಸರ್ ಥಾಮಸ್ ರೋ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಬಂದು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರೀ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟನು. 1639 ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್, 1668 ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ಈ ಯುದ್ಧವು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರತ್ವದ ವಿವಾದದಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರು ಮುಜಾಫರ್ ಜಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಂದಾ ಸಾಹೇಬನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಾಸಿರ್ ಜಂಗ್ ಮತ್ತು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಪರ ನಿಂತರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ ಆರ್ಕಾಟ್ ಅನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಗೆದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮೇಲುಗೈಗೆ ಕಾರಣನಾದನು. ಈ ಯುದ್ಧವು ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಯಿತು.

ಈ ಯುದ್ಧವು ಭಾರತೀಯ ರಾಜರುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೈಕ್ಯತೆ ಮತ್ತು ದ್ರೋಹದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಿತು. ಮೀರ್ ಜಾಫರನು ನವಾಬನಾದರೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಗೊಂಬೆಯಾಗಿ ಉಳಿದನು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲೆ ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಈ ವಿಜಯವು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು.

ಮೀರ್ ಕಾಸಿಮ್ ಒಬ್ಬ ದಕ್ಷ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ದಸ್ತಕ್‌ಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಷ್ಟ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಮೀರ್ ಕಾಸಿಮ್ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೂ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿದನು. ಇದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಲಾಭ ಕುಂಠಿತವಾಗಿ ಅವರು ನವಾಬನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಸಾರಿದರು.

ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲೆ 'ದಿವಾನಿ' ಹಕ್ಕು ದೊರೆಯಿತು. ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ನವಾಬ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಶ್ರಿತರಾದರು. ಈ ಯುದ್ಧವು ಬ್ರಿಟಿಷರೇ ಭಾರತದ ನೈಜ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು. ಇದು ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ದ್ವಿ-ಪ್ರಭುತ್ವ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

ಇವನು ಆರ್ಕಾಟ್ ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದನು. ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದಲ್ಲಿ ಕುತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಸಿರಾಜ್-ಉದ್-ದೌಲನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಬಂಗಾಳದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಂಪನಿಗೆ ಧಾರೆ ಎರೆದು ಕಂಪನಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿದನು. ದ್ವಿ-ಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ನೇರ ಆದಾಯದ ಮೂಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗಿಂತ ಫ್ರೆಂಚರ ನೌಕಾ ಪಡೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರದ ಕೊರತೆ ಇತ್ತು. ಡೂಪ್ಲೆಯಂತಹ ಸಮರ್ಥ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಯುದ್ಧದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಪಸ್ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ತಪ್ಪು ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಂಗಾಳದಂತಹ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಂಪತ್ತು ಬೆಂಬಲವಾಗಿತ್ತು.

ಹೈದರಾಬಾದಿನ ನಿಜಾಮ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ನವಾಬರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರತ್ವದ ಜಗಳವೇ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ನಾಸಿರ್ ಜಂಗ್, ಮುಜಾಫರ್ ಜಂಗ್, ಚಂದಾ ಸಾಹೇಬ್ ಮತ್ತು ಅನ್ವರುದ್ದೀನ್ ಅವರುಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು. ಈ ದೇಶೀಯ ರಾಜರುಗಳು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದರು.

1760 ರ ವಂಡಿವಾಶ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಸರ್ ಐಯರ್ ಕೂಟನು ಫ್ರೆಂಚರನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. 1763 ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಫ್ರೆಂಚರು ತಮ್ಮೆಲ್ಲಾ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಎದುರಾಳಿಗಳೇ ಇಲ್ಲದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪೂರ್ಣ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.

ಕಾರಣಗಳು:ದಸ್ತಕ್‌ಗಳ ದುರುಪಯೋಗ: ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದ ದಸ್ತಕ್‌ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಿ ನವಾಬನಿಗೆ ನಷ್ಟ ಉಂಟುಮಾಡಿದರು.ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಕೋಟೆ ದುರಸ್ತಿ: ನವಾಬನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಫೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು.ಕಪ್ಪು ಕೋಣೆ ದುರಂತ: ಸಿರಾಜ್-ಉದ್-ದೌಲನು ಬಂಧಿಸಿದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ 123 ಮಂದಿ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿ ಸತ್ತಿದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತು.ನವಾಬನ ವಿರೋಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪಿತೂರಿ: ನವಾಬನ ಸೇನಾಪತಿ ಮೀರ್ ಜಾಫರ್ ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.ಪರಿಣಾಮಗಳು:ಮೀರ್ ಜಾಫರನು ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬನಾದನು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗೆ 17 ಕೋಟಿ 70 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಲು ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು 24 ಪರಗಣಗಳ ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಹಕ್ಕು ಪಡೆದರು.ಈ ಯುದ್ಧವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ನೆಲೊರಲು ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿತು.ಬಂಗಾಳದ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈವಶವಾಗಿ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡಿತು.

ಕಾರಣಗಳು:ಮೀರ್ ಕಾಸಿಮ್ ಒಬ್ಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ನವಾಬನಾಗಿದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದನು.ಬ್ರಿಟಿಷರ ದಸ್ತಕ್‌ಗಳ ದುರುಪಯೋಗಕ್ಕೆ ತಡೆ ನೀಡಲು ಮೀರ್ ಕಾಸಿಮ್ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಸುಂಕ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದನು.ಇದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಲಾಭ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ನವಾಬನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು.ಮೀರ್ ಕಾಸಿಮ್ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ನವಾಬ ಮತ್ತು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಒಕ್ಕೂಟ ರಚಿಸಿದನು.ಫಲಿತಾಂಶಗಳು:1764 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಹೆಕ್ಟರ್ ಮನ್ರೋ ಒಕ್ಕೂಟ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು.ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎರಡನೇ ಷಾ ಆಲಂ ಕಂಪನಿಗೆ ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲಿನ 'ದಿವಾನಿ' ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದನು.ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ನವಾಬ ಷೂಜ-ಉದ್-ದೌಲ ಕಂಪನಿಗೆ 50 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಯುದ್ಧ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು.ಕಂಪನಿಯು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ 26 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ನೀಡಲು ಒಪ್ಪಿತು.ಈ ಯುದ್ಧವು ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಭಾರತದ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು.

ಮೂರು ಕಾರ್ನಾಟಿಕ್ ಯುದ್ಧಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರ ನಡುವಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದವು.ಈ ಯುದ್ಧಗಳ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತೀಯ ರಾಜರುಗಳ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಕಲಹಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರು.ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್‌ನಂತಹ ಸಮರ್ಥ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು.ವಂಡಿವಾಶ್ ಕದನದ ನಂತರ ಫ್ರೆಂಚರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಾಗಿ ಉಳಿದು, ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಎದುರಾಳಿ ಇಲ್ಲದಂತಾಯಿತು.ಈ ಯುದ್ಧಗಳ ವಿಜಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮಾತು ನಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.1763 ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದರು.

ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನು (1729-1758) ತಿರುವಂಕೂರನ್ನು ಒಂದು ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದನು.ಅವನು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಇತರ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆ ಡಚ್ಚರಿಗಿದ್ದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದನು.ಡಚ್ಚರು ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು.1741 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ 'ಕುಳಚಲ್ ಯುದ್ಧ'ದಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರ ನೌಕಾ ಪಡೆಯನ್ನು ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನ ಸೈನ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು.ಈ ಸೋಲಿನಿಂದಾಗಿ ಡಚ್ಚರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು.1753 ರ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ ಡಚ್ಚರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತರಾಗಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 1600 ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಲಾಭ ಗಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕ್ರಮೇಣ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು.ಮೊಘಲರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜರ ಆಂತರಿಕ ಕಲಹಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.ಕಾರ್ನಾಟಿಕ್ ಯುದ್ಧಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಏಕೈಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಎದುರಾಳಿಯಾದ ಫ್ರೆಂಚರನ್ನು ದೂರ ಸರಿಸಿದರು.ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದ ವಿಜಯದ ಮೂಲಕ ಬಂಗಾಳದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಮತ್ತು ಬಕ್ಸರ್ ಕದನದ ಮೂಲಕ ದಿವಾನಿ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದರು.ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸದೃಢರಾದ ನಂತರ ದ್ವಿ-ಪ್ರಭುತ್ವದಂತಹ ತಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಹತೋಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.ಹೀಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಸೈನಿಕ ಬಲ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಕುತಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಭೌಮರಾದರು.

ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನವು ಪಿತೂರಿ ಮತ್ತು ವಂಚನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಂಗಾಳದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆಯಿತು.ಬಕ್ಸರ್ ಕದನವು ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಬಲದ ಮೇಲಾಟವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಇಡೀ ಭಾರತದ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೇವಲ ಬಂಗಾಳದ ಹಣಕಾಸಿನ ಲಾಭ ಪಡೆದರೆ, ಬಕ್ಸರ್ ಕದನದ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ದಿವಾನಿ ಹಕ್ಕಿನ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರ ದೊರೆಯಿತು.ಪ್ಲಾಸಿ ಯುದ್ಧವು ಒಬ್ಬ ನವಾಬನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರೆ, ಬಕ್ಸರ್ ಯುದ್ಧವು ನವಾಬ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನೇ ಸೋಲಿಸಿತು.ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಈ ಎರಡು ಯುದ್ಧಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ದೊರೆಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾದವು.

ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದು ಸ್ಥಳೀಯರ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಡಚ್ಚರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬಲಿಷ್ಠ ನೌಕಾ ಪಡೆಯ ಮುಂದೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ದುರ್ಬಲರಾದರು.ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಂತಾಯಿತು.ಬ್ರೆಜಿಲ್ ದೇಶದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ನಂತರ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಭಾರತಕ್ಕಿಂತ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು.ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯ ಕೊರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.

ಡೂಪ್ಲೆಯು ಭಾರತೀಯ ರಾಜರ ಆಂತರಿಕ ಕಲಹಗಳಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವ ತಂತ್ರವನ್ನು ಮೊದಲು ರೂಪಿಸಿದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ.ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ ಒಬ್ಬ ಚಾಣಾಕ್ಷ ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕನಾಗಿದ್ದು, ಡೂಪ್ಲೆಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಿ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು.ಡೂಪ್ಲೆಗೆ ತನ್ನ ದೇಶದ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸರಿಯಾದ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕ್ಲೈವ್ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದನು.ಡೂಪ್ಲೆ ಕೇವಲ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕನಾಗಿದ್ದರೆ, ಕ್ಲೈವ್ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡನು.ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕ್ಲೈವ್‌ನ ಯಶಸ್ಸು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಡೂಪ್ಲೆಯ ವೈಫಲ್ಯ ಫ್ರೆಂಚರ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.