Notes

ಭಾಗ 1: ಪೀಠಿಕೆ ಮತ್ತು ಡಿಎನ್‌ಎ ಪ್ರತಿಕೃತಿ

1. ಜೀವಿಗಳು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಏಕೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ?

• ಪೋಷಣೆ, ಉಸಿರಾಟ ಅಥವಾ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಂತೆ ಒಂದು ಜೀವಿಯ ಜೀವದ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಲ್ಲ [1].
• ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಪ್ರಭೇದದ (species) ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವಂಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ [1].
• ಒಂದು ಜೀವಿಯು ತಾನು ಬದುಕುಳಿಯಲು ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲದ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುತ್ತದೆ [1].

2. ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ನಿಖರ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆಯೆ? (ಡಿಎನ್‌ಎ ನಕಲಾಗುವಿಕೆ)

• ಜೀವಿಗಳ ದೇಹದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳು ನೋಡಲು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ [1].
• ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳಿಂದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಜೀವಕೋಶದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಡಿಎನ್‌ಎ (DNA - ಡಿಆಕ್ಸಿ ರೈಬೋ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ಅಣುಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ [1].
• ಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿರುವ ಡಿಎನ್‌ಎ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಕರವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಮಾಹಿತಿ ಬದಲಾದರೆ, ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಬದಲಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹ ವಿನ್ಯಾಸವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ [1].
• ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಮೂಲ ಘಟನೆಯೇ ಡಿಎನ್‌ಎಯ ಪ್ರತಿಯನ್ನು (copy) ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು [1].
• ಜೀವಕೋಶಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಡಿಎನ್‌ಎಯ ಎರಡು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಡಿಎನ್‌ಎ ಪ್ರತಿಯು ತನ್ನದೇ ಕೋಶೀಯ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು ಎರಡು ಹೊಸ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ [1, 2].
• ಭಿನ್ನತೆಯ ಉಗಮ: ಯಾವುದೇ ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಡಿಎನ್‌ಎ ಸೃಷ್ಟಿಕರಣ (ನಕಲಾಗುವಿಕೆ) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಕೆಲವು ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ [2]. ಹೀಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವ ಹೊಸ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಮೂಲ ಜೀವಕೋಶದಂತೆಯೇ ಇದ್ದರೂ, ನಿಖರವಾಗಿ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ) [2].
• ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ಭಿನ್ನತೆಯೇ ಜೀವವಿಕಾಸದ (Evolution) ತಳಪಾಯವಾಗಿದೆ [2].

3. ಭಿನ್ನತೆಯ ಮಹತ್ವ (Importance of Variation)

• ಜೀವಿಗಳು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆವಾಸಗಳಲ್ಲಿ (Niches) ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡಿವೆ [2].
• ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಳಿತ, ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಬದಲಾವಣೆ ಅಥವಾ ಉಲ್ಕಾಪಾತದಂತಹ ಜೀವಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಿಗದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆವಾಸಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು [2].
• ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಜೀವಿ ಸಮುದಾಯದ ಆವಾಸವು ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರೆ, ಆ ಇಡೀ ಜೀವಿ ಸಮುದಾಯವೇ ನಶಿಸಿಹೋಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ [2].
• ಆದರೆ, ಆ ಜೀವಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭಿನ್ನತೆಗಳು (variations) ಇದ್ದರೆ, ಅವು ಬದುಕಿ ಉಳಿಯುವ ಅವಕಾಶಗಳು ಇರುತ್ತವೆ [2].
• ಉದಾಹರಣೆ: ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ನೀರಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಬಹುತೇಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಶಾಖವನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ರೂಪಾಂತರಗಳು (variants) ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ [2].
• ಹೀಗಾಗಿ, ಭಿನ್ನತೆಯು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ [2].

ಭಾಗ 2: ಏಕ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಬಳಸಲಾದ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ವಿಧಾನಗಳು (ಅಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ)

ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಜೀವಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ (Asexual Reproduction) ಎನ್ನುವರು [1]. ಜೀವಿಗಳ ದೇಹ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇವುಗಳು ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ [2].

1. ವಿದಳನ (Fission) ಏಕಕೋಶ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶವಿಭಜನೆ ಅಥವಾ ವಿದಳನವು ಹೊಸ ಜೀವಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ [2].

• ದ್ವಿವಿದಳನ (Binary Fission): ಅಮೀಬಾದಂತಹ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶವಿಭಜನೆಯು ಯಾವುದೇ ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು [2]. ಆದರೆ 'ಕಾಲಾ ಅಜಾರ್' ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಲೆಶ್ಮೇನಿಯಾದಂತಹ ಜೀವಿಗಳು ದೇಹದ ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಚಾವಟಿಯಂತಹ ರಚನೆ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿವಿದಳನವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ [3].
• ಬಹುವಿದಳನ (Multiple Fission): ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗದ ಪರೋಪಜೀವಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂನಂತಹ ಏಕಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು ಬಹುದಿವಳನದಿಂದ ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಅನೇಕ ಮರಿ ಜೀವಕೋಶಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದುತ್ತವೆ [3]. ಯೀಸ್ಟ್ ಸಹ ಸಣ್ಣ ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ ತಾಯಿ ದೇಹದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಹೊಸ ಜೀವಿಯಾಗುತ್ತದೆ [3].

2. ತುಂಡರಿಕೆ (Fragmentation)

• ಸರಳವಾದ ದೇಹ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಹುಕೋಶೀಯ ಜೀವಿಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಸ್ಪೈರೋಗೈರಾ) ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆ ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಸಣ್ಣಸಣ್ಣ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ [3, 4].
• ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತುಂಡುಗಳು ಅಥವಾ ಚೂರುಗಳು ಹೊಸ ಜೀವಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ [4].

3. ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ (Regeneration)

• ಜೀವಿಯ ದೇಹವು ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ತುಂಡಾದರೆ ಅಥವಾ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಆ ಚೂರುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ [4].
• ಉದಾಹರಣೆ: ಹೈಡ್ರಾ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾನೇರಿಯಾದಂತಹ ಸರಳ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರತಿ ಚೂರು ಬೆಳೆದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವಿಯಾಗುತ್ತದೆ [4].
• ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಜೀವಿಗಳು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ದೇಹ ತುಂಡಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸಮವಲ್ಲ [5].

4. ಮೊಗ್ಗುವಿಕೆ (Budding)

• ಹೈಡ್ರಾದಂಥ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶವಿಭಜನೆಯಿಂದ ದೇಹದ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊಗ್ಗು ಬಾಹ್ಯವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ [5].
• ಈ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಬೆಳೆದ ನಂತರ ತಾಯಿದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಹೊಸ ಸ್ವತಂತ್ರ ಜೀವಿಗಳಾಗುತ್ತವೆ [5].

5. ಕಾಯಜ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ (Vegetative Propagation)

• ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೇರು, ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳಂತಹ ಭಾಗಗಳು ಹೊಸ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ [5]. ಕಬ್ಬು, ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿಯಂತಹ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಯರಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಕಸಿಮಾಡುವಿಕೆ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ [5].
• ಅನುಕೂಲಗಳು:
  1. ಬೀಜಗಳಿಂದ ಬೆಳೆದ ಸಸ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ [5].
  2. ಬೀಜಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಬಾಳೆ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಗುಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಗೆ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ [5].
  3. ಹುಟ್ಟುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಸ್ಯಗಳು ತಾಯಿ ಸಸ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತವೆ [5].
• ಉದಾಹರಣೆ: ಬ್ರಯೋಫಿಲ್ಲಮ್ ಎಲೆಯ ಅಂಚಿನ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಹೊಸ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ [6].
• (ಇದರ ಮುಂದುವರೆದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳ ತುದಿಯಿಂದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಕೃತಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವ 'ಅಂಗಾಂಶ ಕೃಷಿ' (Tissue Culture) ತಂತ್ರವನ್ನು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯ ಬೆಳೆಸಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ [6].)

6. ಬೀಜಕಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ (Spore Formation)

• ರೈಜೋಪಸ್ (ಬ್ರೆಡ್ ಮೌಲ್ಡ್) ನಂತಹ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುವ 'ಬೀಜಕದಾನಿ (sporangia)' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಚನೆಗಳಿರುತ್ತವೆ [1].
• ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬೀಜಕಗಳು (spores) ದಪ್ಪವಾದ ಭಿತ್ತಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ತೇವಾಂಶಯುಕ್ತ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಹೊಸದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ [1].

ಭಾಗ 3: ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ

1. ಲೈಂಗಿಕ ರೀತಿಯ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಏಕೆ? (ಅದರ ಮಹತ್ವ)

• ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಕೇವಲ ಒಂದು ಜೀವಿಯ ಬದಲಾಗಿ, ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎಂಬ ಎರಡು ಜೀವಿಗಳ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು 'ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [1, 2].
• ಏಕ ಜೀವಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಅಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಗಳು (variations) ಉಂಟಾಗುವುದು ಬಹಳ ನಿಧಾನ. ಆದರೆ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಜೀವಿಗಳ ಡಿಎನ್‌ಎಗಳು ಸೇರುವುದರಿಂದ, ಹೊಸ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ [2]. ಈ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಉಳಿವಿಗೆ ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ [2].
• ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ಗಳ ಸಮತೋಲನ: ಪ್ರತಿ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಎನ್‌ಎ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು, 'ಮಿಯಾಸಿಸ್' (Meiosis) ಕೋಶವಿಭಜನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷ ಜೀವಕೋಶಗಳು (ಲಿಂಗಾಣುಗಳು) ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ [2, 3]. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಡಿಎನ್‌ಎ ಪ್ರಮಾಣವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವಕೋಶದ ಅರ್ಧದಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ [2]. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಲಿಂಗಾಣುಗಳು ಸೇರಿದಾಗ (ನಿಷೇಚನ), ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಎನ್‌ಎ ಪ್ರಮಾಣ ಮರುಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ [3].
• ಲಿಂಗಾಣುಗಳ ವಿಧಗಳು: ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಗಂಡು ಲಿಂಗಾಣುವು ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದು ಚಲನಶೀಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಲಿಂಗಾಣುವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು ಶಕ್ತಿ/ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ [3].

2. ಹೂ ಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಆವೃತಬೀಜ ಸಸ್ಯಗಳ (Angiosperms) ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಭಾಗಗಳು ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ [3]. ಹೂವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು: ಪುಷ್ಪಪತ್ರ (Sepals), ಪುಷ್ಪದಳ (Petals), ಕೇಸರ (Stamens - ಗಂಡು ಭಾಗ) ಮತ್ತು ಶಲಾಕೆ (Pistil/Carpel - ಹೆಣ್ಣು ಭಾಗ) [3].

• ಹೂವಿನ ವಿಧಗಳು:
  1. ಏಕಲಿಂಗಿ ಹೂವುಗಳು: ಕೇವಲ ಕೇಸರ ಅಥವಾ ಶಲಾಕೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ಹೂವುಗಳು. ಉದಾಹರಣೆ: ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ [3].
  2. ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಹೂವುಗಳು: ಕೇಸರ ಮತ್ತು ಶಲಾಕೆ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಹೂವುಗಳು. ಉದಾಹರಣೆ: ದಾಸವಾಳ, ಸಾಸಿವೆ [3].

3. ಹೂವಿನ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅಂಗಗಳ ರಚನೆ

• ಕೇಸರ (Stamen): ಇದು ಗಂಡು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಪುಡಿಯಂತಹ 'ಪರಾಗರೇಣು'ಗಳನ್ನು (Pollen grains) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ [3].
• ಶಲಾಕೆ (Pistil): ಇದು ಹೂವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹೆಣ್ಣು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಭಾಗವಾಗಿದೆ [3]. ಇದು ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
  1. ಅಂಡಾಶಯ (Ovary): ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ ತಳಭಾಗ. ಇದು ಅಂಡಾಣುಗಳನ್ನು (ovules) ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಅಂಡಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಡಕೋಶ (ಹೆಣ್ಣು ಲಿಂಗಾಣು) ಇರುತ್ತದೆ [3, 4].
  2. ಶಲಾಕ ನಳಿಕೆ (Style): ಉದ್ದನೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗ [4].
  3. ಶಲಾಕಾಗ್ರ (Stigma): ಅಂಟಂಟಾಗಿರುವ ತುದಿಯ ಭಾಗ [4].

4. ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ನಿಷೇಚನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ

• ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ (Pollination): ಕೇಸರದಿಂದ ಪರಾಗರೇಣುಗಳು ಶಲಾಕಾಗ್ರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಇದು ಒಂದೇ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ವಕೀಯ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ (Self-pollination) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [4]. ಪರಾಗವು ಒಂದು ಹೂವಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೂವಿಗೆ (ಗಾಳಿ, ನೀರು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೂಲಕ) ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಕೀಯ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ (Cross-pollination) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [4].
• ನಿಷೇಚನ (Fertilization): ಪರಾಗರೇಣುವು ಶಲಾಕಾಗ್ರದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ನಂತರ, ಅದರಿಂದ ಒಂದು ನಳಿಕೆಯು ಬೆಳೆದು ಶಲಾಕ ನಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅಂಡಾಶಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ [4]. ಅಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಲಿಂಗಾಣುವು ಅಂಡಾಣುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಹೆಣ್ಣು ಲಿಂಗಾಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮ್ಮಿಲನವು ಹೊಸ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ 'ಯುಗ್ಮಜ'ವನ್ನು (Zygote) ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ [4].

5. ಬೀಜ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ರಚನೆ (ನಿಷೇಚನದ ನಂತರ)

• ನಿಷೇಚನದ ನಂತರ ಯುಗ್ಮಜವು ವಿಭಜನೆಗೊಂಡು ಅಂಡಾಣುವಿನ ಒಳಗೆ ಭ್ರೂಣವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ [4].
• ಅಂಡಾಣುವು ಕಠಿಣವಾದ ಪದರವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬೀಜವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ [4].
• ಅಂಡಾಶಯವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಹಣ್ಣಾಗುತ್ತದೆ [4]. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಪತ್ರ, ದಳಗಳು, ಕೇಸರ ಮತ್ತು ಶಲಾಕೆಗಳು ಒಣಗಿ ಉದುರಿಹೋಗುತ್ತವೆ [4].

6. ಮೊಳೆಯುವಿಕೆ (Germination)

• ಬೀಜವು ಭವಿಷ್ಯದ ಸಸ್ಯವಾದ ಭ್ರೂಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ [4].
• ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬೀಜವು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು ಸಸಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮೊಳೆಯುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [4].
• ಭ್ರೂಣವು ಪ್ರಥಮ ಕಾಂಡ (Plumule), ಪ್ರಥಮ ಮೂಲ (Radicle) ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುವ ಬೀಜದಳಗಳನ್ನು (Cotyledons) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ [4].

ಭಾಗ 4: ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ

1. ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು (Puberty)

• ಹದಿಹರೆಯದ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವು ನಿಧಾನಗೊಂಡು, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಪಕ್ವವಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು 'ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆ' (puberty) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [1, 2].
• ಸಾಮಾನ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು (ಹುಡುಗ-ಹುಡುಗಿಯರಿಬ್ಬರಲ್ಲೂ): ಕಂಕುಳ ಮತ್ತು ಜನನಾಂಗಗಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೂದಲು ಬೆಳೆಯುವುದು, ಕಾಲು ಮತ್ತು ಮುಖದ ಮೇಲೆ ತೆಳುವಾದ ಕೂದಲು ಮೂಡುವುದು ಹಾಗೂ ಚರ್ಮ ಎಣ್ಣೆಯಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿ ಮೊಡವೆಗಳು ಬರುವುದು [1].
• ಹುಡುಗಿಯರಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು: ಸ್ತನಗಳ ಗಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದಾಗುವುದು, ಸ್ತನಾಗ್ರದ ಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪಾಗುವುದು, ಮತ್ತು ಋತುಚಕ್ರ (Menstruation) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದು [1].
• ಹುಡುಗರಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು: ಮುಖದ ಮೇಲೆ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಕೂದಲು (ಮೀಸೆ, ಗಡ್ಡ) ಬೆಳೆಯುವುದು, ಧ್ವನಿ ಒಡೆಯುವುದು (ಗಡಸಾಗುವುದು), ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಿಶ್ನವು ದೊಡ್ಡದಾಗುವುದು [1].

2. ಗಂಡು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ವ್ಯೂಹ (Male Reproductive System)

• ವೃಷಣಗಳು (Testes): ಇವು ಗಂಡು ಲಿಂಗಾಣುಗಳಾದ ವೀರ್ಯಾಣುಗಳನ್ನು (sperms) ಮತ್ತು 'ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೆರಾನ್' ಎಂಬ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ [3]. ವೀರ್ಯಾಣುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆ ಬೇಕಿರುವುದರಿಂದ, ವೃಷಣಗಳು ದೇಹದ ಹೊರಗೆ 'ವೃಷಣಚೀಲ'ಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ [3].
• ವೀರ್ಯನಾಳ (Vas deferens) ಮತ್ತು ಮೂತ್ರನಾಳ: ವೀರ್ಯನಾಳವು ಮೂತ್ರಕೋಶದಿಂದ ಬರುವ ನಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ವೀರ್ಯಾಣು ಮತ್ತು ಮೂತ್ರ ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ [3].
• ಗ್ರಂಥಿಗಳು (Glands): ಪ್ರೋಸ್ಟೇಟ್ ಗ್ರಂಥಿ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯಕೋಶಿಕೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ರವಿಕೆಗಳನ್ನು ವೀರ್ಯನಾಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ವೀರ್ಯಾಣುಗಳ ಚಲನೆಗೆ ಸುಲಭವಾದ ದ್ರವ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಹಾಗೂ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ [3].

3. ಹೆಣ್ಣು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ವ್ಯೂಹ (Female Reproductive System)

• ಅಂಡಾಶಯ (Ovary): ಹೆಣ್ಣು ಲಿಂಗಾಣುಗಳು (ಅಂಡಗಳು) ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ [4]. ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಒಂದು ಅಂಡವು ಪಕ್ವವಾಗಿ ಅಂಡಾಶಯದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ [4].
• ಅಂಡನಾಳ / ಫೆಲೋಪಿಯನ್ ನಾಳ (Fallopian Tube): ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಂಡವು ಇದರ ಮೂಲಕ ಗರ್ಭಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಲಿಂಗಾಣುಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನ (ನಿಷೇಚನ - Fertilization) ಈ ನಾಳದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ [4].
• ಗರ್ಭಕೋಶ (Uterus): ನಿಷೇಚನಗೊಂಡ ಅಂಡವು (ಭ್ರೂಣ) ಗರ್ಭಕೋಶದ ಗೋಡೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ [4]. ಗರ್ಭಕೋಶವು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ಗರ್ಭಕೋಶದ ಕಂಠ'ದ (Cervix) ಮೂಲಕ 'ಯೋನಿ'ಗೆ (Vagina) ತೆರೆಯುತ್ತದೆ [4].
• ಜರಾಯು (Placenta): ಗರ್ಭಕೋಶದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ತಟ್ಟೆಯಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಗಾಂಶದ ರಚನೆ [4]. ತಾಯಿಯ ರಕ್ತದಿಂದ ಭ್ರೂಣಕ್ಕೆ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಅನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಹಾಗೂ ಭ್ರೂಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತಾಯಿಯ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಹೊರಹಾಕಲು ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ [4]. ಮಗುವು ಬೆಳೆಯಲು ಸುಮಾರು 9 ತಿಂಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ [4].

4. ಅಂಡವು ಫಲಿತಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? (ಋತುಚಕ್ರ - Menstruation)

• ಅಂಡವು ಫಲಿತಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ (ನಿಷೇಚನ ಆಗದಿದ್ದರೆ), ಭ್ರೂಣವನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಗರ್ಭಕೋಶವು ತನ್ನ ಒಳಪದರವನ್ನು ದಪ್ಪವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಕ್ತನಾಳಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ನಿರುಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ [4].
• ಆಗ ಈ ಒಳಪದರವು ಒಡೆದು ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಲೋಳೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯೋನಿಯ ಮೂಲಕ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ [5].
• ಈ ಚಕ್ರವು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಋತುಚಕ್ರ (Menstruation) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 2 ರಿಂದ 8 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ [5].

5. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಗರ್ಭನಿರೋಧಕ ವಿಧಾನಗಳು

• ಲೈಂಗಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳು (STDs): ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ ಬರುವ 'ಗೊನೊರಿಯಾ' ಮತ್ತು 'ಸಿಫಿಲಿಸ್', ಹಾಗೂ ವೈರಸ್‌ನಿಂದ ಬರುವ 'ವಾರ್ಟ್ಸ್' ಮತ್ತು 'ಹೆಚ್.ಐ.ವಿ-ಏಡ್ಸ್' ರೋಗಗಳು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಹರಡುತ್ತವೆ [5]. ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ವೇಳೆ ಕಾಂಡೋಮ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಇವುಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ತಡೆಯಬಹುದು [5].
• ಗರ್ಭನಿರೋಧಕ ವಿಧಾನಗಳು (Contraceptive Methods) [5, 6]:
  1. ಯಾಂತ್ರಿಕ ತಡೆ (Mechanical Barrier): ವೀರ್ಯಾಣುಗಳು ಅಂಡಾಣುವನ್ನು ತಲುಪದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಕಾಂಡೋಮ್ (Condom) ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
  2. ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಧಾನ (Oral Pills): ಮಾತ್ರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಅಂಡಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು.
  3. ಗರ್ಭಕೋಶದೊಳಗಿನ ಸಾಧನ (IUD): ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ತಡೆಯಲು ಮಹಿಳೆಯರ ಗರ್ಭಕೋಶದೊಳಗೆ 'ಕಾಪರ್-ಟಿ' (Copper-T) ಅಳವಡಿಸುವುದು.
  4. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನ (Surgical Methods): ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ವೀರ್ಯನಾಳವನ್ನು ತಡೆಯುವ (Vasectomy) ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಅಂಡನಾಳವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕಟ್ಟುಹಾಕುವ (Tubectomy) ಮೂಲಕ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ತಡೆಯುವುದು.
• ಹೆಣ್ಣು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ (Female Foeticide): ಜನನಪೂರ್ವ ಲಿಂಗ ನಿರ್ಧರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಮಾಡಿರುವುದು ಎಗ್ಗಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಣ್ಣು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ [6].